ThS.BS CKII Lê Kim Cao là bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, hiện công tác tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Bác sĩ đặc biệt có kinh nghiệm điều trị các trường hợp suy tĩnh mạch nặng độ C5–C6, loét chân lâu lành và tổn thương phức tạp.
Đau mỏi chân là triệu chứng phổ biến ở người lớn tuổi, đặc biệt khi kèm theo tê buốt, nặng chân hoặc đau mỏi bắp chân kéo dài sau khi đứng hoặc ngồi lâu. Nhiều người nghĩ đến thoái hóa cột sống hay thần kinh tọa mà không biết rằng một số trường hợp có thể liên quan đến hệ tĩnh mạch.
Tại Dr Vein, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ lưỡng để xác định có cần can thiệp mạch máu hay không – đặc biệt khi có dòng trào ngược được ghi nhận qua siêu âm Doppler. Bài viết dưới đây trình bày một trường hợp điển hình được chỉ định điều trị chọn lọc bằng tiêm xơ UGFS, giúp kiểm soát dòng trào ngược và cải thiện triệu chứng hiệu quả.
I/ Đau mỏi chân kéo dài – Dấu hiệu thường gặp nhưng dễ bỏ sót
1. Đau mỏi chân: tình trạng phổ biến ở người lớn tuổi
Nhiều người bước qua tuổi 60 bắt đầu gặp tình trạng đau mỏi chân kéo dài, đặc biệt khi đứng lâu, ngồi lâu hoặc đi bộ một quãng ngắn. Ban đầu, cảm giác thường mơ hồ: mỏi chân âm ỉ, tê nhẹ vùng bắp chân, hoặc nặng chân về chiều. Tuy nhiên, khi triệu chứng không cải thiện dù đã dùng thuốc giảm đau thông thường, người bệnh bắt đầu lo lắng nhưng lại không rõ nguyên nhân đến từ đâu.
Thực tế, đây là một triệu chứng khá thường gặp ở người lớn tuổi do quá trình thoái hóa hệ thần kinh – mạch máu – cơ xương khớp diễn ra song song. Nếu không được đánh giá đúng, đau mỏi chân rất dễ bị quy kết chung là “do tuổi tác”, dẫn đến bỏ sót các bệnh lý có thể điều trị được.
2. Nhiều nguyên nhân cùng gây đau mỏi bắp chân – không nên tự chẩn đoán
Cảm giác đau mỏi bắp chân, nặng hoặc căng tức vùng cẳng chân có thể đến từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau:
- Thoát vị đĩa đệm, lồi đĩa đệm: gây chèn ép rễ thần kinh L3–L5, làm đau lan xuống mông, đùi, bắp chân và bàn chân
- Suy giãn tĩnh mạch chi dưới: làm máu ứ lại trong hệ tĩnh mạch nông → gây cảm giác nặng chân, sưng nhẹ cổ chân, mỏi âm ỉ vùng cẳng chân về chiều
- Biến chứng thần kinh do tiểu đường: người bệnh có thể bị chuột rút, châm chích như kiến bò, tê bì kéo dài
- Thoái hóa khớp gối – cổ chân: khiến việc vận động trở nên khó khăn, gây cảm giác nhức mỏi vùng dưới gối
Các biểu hiện này có thể chồng lấp lên nhau, làm người bệnh dễ nhầm lẫn. Vì vậy, nếu đau mỏi chân kéo dài, đặc biệt ở vùng bắp chân, tốt nhất nên được thăm khám chuyên khoa để đánh giá toàn diện thay vì chỉ điều trị triệu chứng.
3. Cần phối hợp thăm khám để phát hiện nguyên nhân chính
Không phải lúc nào đau mỏi chân cũng cần can thiệp, nhưng nếu không xác định được nguyên nhân chính gây ra triệu chứng, điều trị sẽ không mang lại hiệu quả. Trong nhiều trường hợp, người bệnh được chẩn đoán và điều trị cột sống trong thời gian dài mà không cải thiện, trong khi dòng trào ngược tĩnh mạch vẫn âm thầm tồn tại. Ngược lại, nếu triệu chứng đến từ rễ thần kinh mà chỉ tập trung xử lý tĩnh mạch, hiệu quả điều trị cũng không như mong đợi.
Chính vì vậy, các bác sĩ tại Dr Vein luôn khuyến cáo: khi đau mỏi chân kéo dài, đặc biệt ở người có nhiều bệnh lý nền như thoái hóa cột sống, tiểu đường hoặc từng mang vác nặng nhiều năm, nên phối hợp thăm khám mạch máu – thần kinh – cơ xương khớp. Việc chẩn đoán đúng không chỉ giúp điều trị đúng trọng tâm mà còn phòng ngừa được biến chứng lâu dài.
II/ Phân biệt nguyên nhân đau mỏi chân: Thần kinh – Tĩnh mạch – Chuyển hóa
1. Đau lan từ thắt lưng xuống chân – dấu hiệu điển hình của bệnh lý thần kinh cột sống
Một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau mỏi chân kéo dài là do chèn ép rễ thần kinh trong các bệnh lý như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống. Khi nhân nhầy đĩa đệm lồi ra ngoài, chèn vào rễ thần kinh L3–L5, người bệnh sẽ cảm thấy đau lan từ thắt lưng xuống mông, đùi, mặt sau bắp chân và đôi khi xuống tận lòng bàn chân. Đau tăng lên khi ngồi lâu hoặc đi nhiều, có thể kèm cảm giác yếu chân hoặc không đứng lâu được.
Theo Tạp chí Spine (2020), hơn 60% người trên 60 tuổi có thoái hóa cột sống mức độ vừa trở lên, và đây là nguyên nhân hàng đầu gây triệu chứng đau mỏi lan tỏa ở chi dưới.
2. Tê chân, nặng về chiều – không loại trừ suy giãn tĩnh mạch
Trái với đau do thần kinh thường có xu hướng lan dọc theo chi, đau do suy giãn tĩnh mạch lại thường khu trú ở vùng cẳng chân hoặc đau mỏi bắp chân âm ỉ, tăng dần về cuối ngày. Người bệnh có thể cảm thấy tê, nặng chân, khó chịu khi đứng hoặc ngồi lâu. Một số ghi nhận sưng nhẹ vùng cổ chân vào chiều tối, nhẹ hơn sau khi gác chân.
Theo Eberhardt & Raffetto (Circulation, 2005), ứ máu tĩnh mạch kéo dài có thể làm tăng áp lực nội mạch, gây rò rỉ huyết tương vào mô kẽ và kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác quanh mạch máu, từ đó gây cảm giác đau âm ỉ, nặng chân hoặc tê râm ran.
Thạc sĩ – Bác sĩ Lê Kim Cao, hiện đang công tác tại khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy, đồng thời cũng là cố vấn chuyên môn về mạch máu tại Dr Vein, nhận định: “Nhiều bệnh nhân lớn tuổi có đồng thời cả suy tĩnh mạch và bệnh cột sống, nên triệu chứng dễ bị nhầm. Nếu không siêu âm đúng kỹ thuật, đặc biệt là Doppler ở tư thế đứng, sẽ dễ bỏ sót dòng trào ngược.”
3. Tê bì, chuột rút, cảm giác như kiến bò – cảnh báo biến chứng thần kinh do tiểu đường
Bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường là nguyên nhân âm thầm nhưng rất phổ biến gây ra đau mỏi chân và tê bì kéo dài. Theo Diabetic Medicine (2019), khoảng 50% người bệnh tiểu đường trên 10 năm có dấu hiệu tổn thương thần kinh, biểu hiện bằng cảm giác nóng rát, châm chích, tê như kim châm hoặc chuột rút về đêm – đặc biệt rõ ở vùng bắp chân và bàn chân.
Tình trạng này nếu không kiểm soát tốt đường huyết sẽ tiếp tục tiến triển, gây giảm cảm giác sâu, mất phản xạ và tăng nguy cơ loét bàn chân.
Do đó, trong mọi trường hợp đau mỏi chân không rõ nguyên nhân, đặc biệt ở người lớn tuổi có bệnh nền, việc đánh giá đồng thời cả chuyển hóa – thần kinh – mạch máu là điều bắt buộc để không bỏ sót nguyên nhân chính.
>>> Xem thêm bài viết: Hay bị tê chân và nổi gân xanh: Đừng bỏ qua nguyên nhân từ tĩnh mạch
III/ Trường hợp thực tế: Đau mỏi chân kéo dài và dòng trào ngược tĩnh mạch ở một bên chân
1. Hồ sơ bệnh án và triệu chứng ban đầu
Bệnh nhân T.M.N., nam, sinh năm 1960, đã nghỉ hưu, đến khám tại Dr Vein với tình trạng đau mỏi chân kéo dài nhiều năm, chủ yếu là đau âm ỉ và mỏi vùng bắp chân, kèm cảm giác tê, nặng hai chân rõ hơn sau khi ngồi lâu. Bệnh nhân cho biết chân yếu, không thể đứng lâu hoặc đi bộ quá 200m, đặc biệt bên trái khó chịu nhiều hơn.
Xem chi tiết Thạc sĩ – Bác sĩ Lê Kim Cao thăm khám cho bệnh nhân T.M.N
Tiền sử ghi nhận thoát vị đĩa đệm, lồi đĩa đệm L3–L4, từng được điều trị nội khoa, đồng thời bệnh nhân từng được chẩn đoán “suy van tĩnh mạch sâu” tại cơ sở khác nhưng chưa rõ mức độ.
Sự phối hợp giữa đau thần kinh tọa và cảm giác nặng chân khiến bệnh nhân bối rối trong việc phân biệt nguyên nhân – một tình huống điển hình ở người lớn tuổi có đau mỏi chân kéo dài do nhiều bệnh lý cùng lúc.
2. Kết quả siêu âm Doppler và đánh giá chuyên sâu
Dưới chỉ định của bác sĩ Lê Kim Cao, bệnh nhân được thực hiện siêu âm Doppler mạch máu chi dưới ở tư thế đứng, giúp đánh giá chính xác hoạt động của hệ tĩnh mạch nông.
- Chân phải: Không ghi nhận dòng trào ngược, hệ tĩnh mạch nông bình thường
- Chân trái: Có dòng trào ngược tại tĩnh mạch hiển lớn đoạn cẳng chân, kéo dài hơn 1 giây – đủ tiêu chuẩn xác định suy van tĩnh mạch khu trú
Bác sĩ Lê Kim Cao đánh giá: các triệu chứng như đau từ thắt lưng lan xuống hai chân, yếu chân và giảm khả năng vận động nhiều khả năng liên quan đến chèn ép rễ thần kinh. Tuy nhiên, kết quả siêu âm cho thấy tĩnh mạch hiển lớn bên trái có suy van khu trú, là yếu tố cần điều trị để tránh bệnh tiến triển, đặc biệt khi bệnh nhân có kèm cảm giác đau mỏi bắp chân về chiều.
3. Phác đồ điều trị cá nhân hóa tại Dr Vein
Sau khi xác định được dòng trào ngược tại tĩnh mạch hiển lớn đoạn cẳng chân trái qua siêu âm Doppler, bác sĩ tại Dr Vein chỉ định điều trị bằng phương pháp tiêm xơ nội mạch UGFS (Ultrasound-guided Foam Sclerotherapy). Đây là lựa chọn phù hợp với tổn thương khu trú, không lan rộng, chưa gây biến chứng.
Phác đồ được xây dựng trên nguyên tắc:
- Chỉ điều trị tại vị trí có dòng trào ngược rõ ràng, không can thiệp ở vùng tĩnh mạch không tổn thương
- Không chỉ dựa vào hình ảnh, mà kết hợp với triệu chứng lâm sàng để quyết định chỉ định
Trước khi điều trị, bệnh nhân được giải thích cụ thể về cơ chế dòng trào ngược tĩnh mạch, nguy cơ nếu không xử lý sớm, cũng như vai trò của UGFS trong điều trị các tổn thương nằm sâu dưới da, không phù hợp với laser bề mặt. Bác sĩ cũng loại trừ các yếu tố chống chỉ định như rối loạn đông máu, viêm da tại vùng tiêm, và xác nhận không có huyết khối tĩnh mạch sâu.
Thủ thuật được thực hiện trong ngày, dưới hướng dẫn siêu âm Doppler, đảm bảo chính xác vị trí tiêm, đồng thời giảm thiểu rủi ro thoát thuốc ra ngoài mạch. Bệnh nhân không cần gây mê và có thể về nhà ngay sau khi theo dõi hậu thủ thuật trong thời gian ngắn.
Tại Dr Vein, quy trình điều trị bằng UGFS được chuẩn hóa theo từng vị trí tổn thương – giúp đảm bảo hiệu quả kiểm soát dòng trào ngược mà vẫn giảm thiểu can thiệp không cần thiết. Với bệnh nhân T.M.N., việc điều trị chọn lọc chân trái là hướng tiếp cận hợp lý trong bối cảnh có nhiều nguyên nhân phối hợp gây đau mỏi chân.
>>> Xem thêm bài viết: Điều trị giãn tĩnh mạch chân: Tiêm xơ dưới hướng dẫn siêu âm
IV/ Theo dõi và chăm sóc lâu dài để hạn chế tiến triển
Trong điều trị các bệnh lý mạch máu mạn tính như suy giãn tĩnh mạch chi dưới, việc xác định đúng thời điểm can thiệp là yếu tố then chốt giúp tránh điều trị quá mức hoặc bỏ sót tổn thương có nguy cơ tiến triển.
Theo bác sĩ Lê Kim Cao, không phải trường hợp nào có biểu hiện giãn tĩnh mạch hoặc có dòng trào ngược cũng cần can thiệp xơ hóa hay đốt laser: “Nguyên tắc điều trị tại Dr Vein là cá nhân hóa theo từng người bệnh. Nếu tổn thương tĩnh mạch là nhẹ, chưa gây triệu chứng hoặc không tiến triển, thì không nhất thiết phải can thiệp ngay. Ưu tiên xử lý nguyên nhân gây triệu chứng nhiều nhất, ví dụ như đau kiểu rễ thần kinh do cột sống thì cần tập trung điều trị ở chuyên khoa phù hợp trước. Ngược lại, khi tổn thương tĩnh mạch được xác định là nguyên nhân gây triệu chứng chính, đặc biệt khi có dòng trào ngược rõ ràng kèm theo đau, sưng, phù, thì khi đó, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định can thiệp.
Khi nào cần điều trị bằng tiêm xơ UGFS hoặc laser nội mạch?
Người bệnh có thể được chỉ định can thiệp nếu xuất hiện đồng thời các yếu tố sau:
- Có dòng trào ngược kéo dài trên siêu âm Doppler, đặc biệt tại các thân tĩnh mạch chính như hiển lớn, hiển bé
- Triệu chứng đi kèm ngày càng rõ rệt: đau mỏi chân, sưng phù cổ chân về chiều, nặng chân khi đứng lâu
- Không đáp ứng với các biện pháp bảo tồn như mang vớ tĩnh mạch hoặc thay đổi lối sống
Trường hợp nhẹ: ưu tiên bảo tồn và theo dõi định kỳ
Với những trường hợp giãn tĩnh mạch mức độ nhẹ, không có triệu chứng lâm sàng rõ hoặc dòng trào ngược chưa kéo dài:
- Không chỉ định can thiệp xâm lấn
- Bệnh nhân được hướng dẫn mang vớ tĩnh mạch áp lực phù hợp, đặc biệt khi phải đứng lâu, ngồi nhiều
- Đi bộ đều đặn mỗi ngày, tránh ngồi xổm hoặc mang giày cao gót kéo dài
- Tái khám định kỳ mỗi 6–12 tháng bằng siêu âm Doppler để kiểm tra diễn tiến tổn thương
Đối với bệnh nhân như T.M.N., việc điều trị chọn lọc tại đoạn tĩnh mạch có trào ngược kết hợp với theo dõi bảo tồn ở chân còn lại là chiến lược giúp kiểm soát triệu chứng mà không cần can thiệp toàn hệ. Đây cũng là điểm khác biệt trong phác đồ tại Dr Vein: không điều trị đại trà, mà đánh giá kỹ từng vị trí để đảm bảo hiệu quả lâm sàng và tránh can thiệp không cần thiết.
Kết luận
Đau mỏi chân kéo dài không chỉ là biểu hiện của bệnh lý cột sống hay thoái hóa, mà đôi khi còn liên quan đến suy giãn tĩnh mạch chi dưới, nhất là khi có kèm đau mỏi bắp chân, nặng chân hoặc tê buốt về chiều. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ chỉ định điều trị phù hợp – từ thay đổi lối sống đến can thiệp tiêm xơ hoặc laser nội mạch khi cần thiết. Tại Dr Vein, phác đồ luôn được cá nhân hóa theo mức độ trào ngược và triệu chứng thực tế. Tham khảo thêm các bài viết trong chuyên mục Kiến thức tại Dr Vein để hiểu rõ hơn về sức khỏe mạch máu và các phương pháp điều trị hiện đại.
Liên hệ tư vấn điều trị bệnh lý suy giãn tĩnh mạch
- Tư vấn nhanh: 0932.19.28.82
- Website: https://drvein.vn
- Facebook: https://www.facebook.com/DrVein.vn/
- Youtube: https://www.youtube.com/@phongkhamDrVein
- Xem video thực tế tại: ĐÂY
- Hình ảnh thực tế ca phẫu thuật tại: Hình ảnh
- Địa chỉ Edopi Healthcare: Số 2 Nội Khu Mỹ Toàn 2, Tân Phong, Quận 7, Hồ Chí Minh
