ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN. Bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, có hơn 10 năm đào tạo và thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ 2015 đến 2018 là bác sĩ nội trú tại Khoa Ngoại Lồng ngực, Phẫu thuật Tim và Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2019 tham gia khóa đào tạo Can thiệp động mạch ngoại biên tại Singapore và bắt đầu công tác tại Khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2023 được cấp bằng Chuyên khoa II. Riêng trong điều trị bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ đã thực hiện hơn 1.800 ca UGFS, hơn 2.000 ca tiêm xơ tĩnh mạch, hơn 1.000 ca EVLA và hơn 500 ca bóc búi, thắt nhánh tĩnh mạch.
Cập nhật tháng 9 năm 2026 — đối chiếu hướng dẫn của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) và khuyến nghị vận động của CDC Hoa Kỳ.
Người mới được chẩn đoán suy giãn tĩnh mạch chân thường lo rằng đi lại nhiều sẽ làm bệnh nặng thêm, nên hạn chế vận động và ngồi nhiều hơn trước. Đây là hiểu lầm khá phổ biến, và việc giảm vận động quá mức có thể khiến máu tĩnh mạch ứ lại lâu hơn.
Câu hỏi cần trả lời không phải là có được đi bộ hay không, mà là đi bộ như thế nào, bao nhiêu là đủ, cần lưu ý gì khi chân đã có triệu chứng, và trường hợp nào thì nên được đánh giá trước khi bắt đầu.
Trả lời nhanh: Người suy giãn tĩnh mạch chân đi bộ được, và đi bộ đều đặn là một trong những hình thức vận động nên duy trì. Hướng dẫn của NHS xếp vận động đều đặn như đi bộ vào nhóm biện pháp tự chăm sóc giúp cải thiện lưu thông máu. Điều cần tránh là đứng yên hoặc ngồi yên kéo dài, chứ không phải là đi lại.
Vì sao đi bộ lại có lợi cho người suy giãn tĩnh mạch?
Máu tĩnh mạch ở chân phải đi ngược chiều trọng lực để về tim, và phần lớn lực hỗ trợ đến từ hoạt động của cơ cẳng chân. Mỗi lần bàn chân bước đi và cơ bắp chân co lại, các tĩnh mạch nằm giữa khối cơ bị ép, đẩy máu đi lên, trong khi hệ thống van một chiều hạn chế dòng máu chảy ngược trở xuống. Cơ chế này hoạt động rõ rệt khi đi lại và giảm đi khi đứng hoặc ngồi yên một chỗ.
Ở người có van tĩnh mạch bị suy, một phần máu chảy ngược xuống và ứ lại phía dưới, làm áp lực trong lòng mạch tăng lên và gây ra các triệu chứng quen thuộc như nặng chân, mỏi, phù về chiều. Duy trì vận động không thể phục hồi van đã suy, nhưng có thể hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch trở về và giúp nhiều người cảm thấy chân dễ chịu hơn vào cuối ngày. Thông tin về nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị được trình bày chi tiết hơn tại Bệnh lý suy giãn tĩnh mạch: nguyên nhân, dấu hiệu, điều trị.
Hướng dẫn dành cho người bệnh của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) liệt kê vận động đều đặn như chạy hoặc đi bộ vào nhóm việc nên làm để cải thiện lưu thông máu, cùng với giữ cân nặng hợp lý và gác chân lên cao khi có điều kiện. Cùng tài liệu đó xếp việc đứng hoặc ngồi một chỗ quá lâu vào nhóm cần tránh.
Đi bộ bao nhiêu là đủ?
Đây là câu hỏi người bệnh hay hỏi, và có thể tham khảo khuyến nghị vận động chung dành cho người trưởng thành.
Theo khuyến nghị vận động của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người trưởng thành cần 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, và đi bộ nhanh được nêu làm ví dụ điển hình của cường độ vừa. Tài liệu này gợi ý cách chia dễ thực hiện là 30 phút mỗi ngày, 5 ngày trong tuần, đồng thời cho phép chia thời lượng thành nhiều đợt ngắn trong ngày thay vì phải đi liền một mạch.
Cách chia nhỏ đặc biệt hợp với người đang có triệu chứng nặng chân, vì 3 đợt 10 phút rải trong ngày thường dễ chịu hơn 1 đợt 30 phút liên tục. Với người mới bắt đầu hoặc lâu nay ít vận động, nên tăng dần theo khả năng chịu đựng thay vì đặt ngay mục tiêu 150 phút ngay tuần đầu.
Cần lưu ý rằng đây là khuyến nghị sức khoẻ chung cho người trưởng thành, không phải phác đồ điều trị suy giãn tĩnh mạch. Mức vận động phù hợp với từng người còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ triệu chứng và các bệnh lý đi kèm. Người có triệu chứng rõ nên được bác sĩ tư vấn mức vận động phù hợp.
Đi bộ thế nào cho đúng?
Bước 1 — Quan sát tình trạng chân trước khi bắt đầu. Nhìn qua hai cẳng chân xem có vùng da đổi màu, chỗ sưng nóng khu trú, hay vết loét hở nào không. Nếu có một trong các dấu hiệu đó thì nên đi khám trước khi tăng mức vận động.
Bước 2 — Mang vớ áp lực nếu đã được chỉ định. Vớ áp lực nên được mang từ buổi sáng, trước khi chân kịp phù, và có thể tiếp tục sử dụng trong lúc đi bộ. Cách chọn loại và sử dụng đúng được giải thích cụ thể tại Vớ giãn tĩnh mạch có tác dụng gì, chọn loại nào và dùng sao cho đúng
Bước 3 — Khởi động nhẹ trong vài phút. Xoay cổ chân, nhón gót rồi hạ xuống chậm rãi vài chục lần giúp khối cơ cẳng chân bắt đầu làm việc trước khi bước đi. Những động tác này cũng có thể thực hiện ngay tại bàn làm việc trong những ngày không thể đi bộ.
Bước 4 — Đi với tốc độ vừa phải, giữ nhịp đều. Cường độ vừa nghĩa là bước nhanh hơn đi dạo, thở nhanh hơn bình thường nhưng vẫn nói chuyện được thành câu. Nếu chân bắt đầu nặng hoặc đau tăng lên thì giảm tốc độ hoặc dừng nghỉ, không cố duy trì cho đủ thời gian đã đặt ra.
Bước 5 — Kết thúc bằng vài phút gác chân lên cao. Sau khi đi bộ, nằm hoặc ngồi gác hai chân lên gối cao hơn mức tim giúp máu tĩnh mạch dễ trở về hơn. NHS cũng đưa việc gác chân lên cao, chẳng hạn nằm với chân đặt trên gối, vào nhóm biện pháp tự chăm sóc.
Mức độ và thời lượng vận động nên được điều chỉnh theo tình trạng của từng người. Với những ngày phải ngồi làm việc nhiều, có thể kết hợp đi bộ với các động tác vận động cổ chân và bắp chân tại chỗ. Một số bài tập có thể tham khảo thêm tại 5 bài tập giãn tĩnh mạch chân hỗ trợ lưu thông máu.
Hình thức vận động nào nên ưu tiên, hình thức nào cần cân nhắc?
Nguyên tắc chung là ưu tiên các hoạt động khiến khối cơ cẳng chân co bóp nhịp nhàng và không làm tăng đột ngột áp lực trong ổ bụng, vì áp lực ổ bụng tăng có thể cản trở dòng máu tĩnh mạch từ chân đi về.
| Hình thức | Vì sao | Lưu ý khi thực hiện |
| Đi bộ nhanh | Cơ cẳng chân co bóp đều, dễ duy trì lâu dài | Giày vừa chân, mặt đường bằng phẳng |
| Đạp xe mức nhẹ tới vừa | Vận động chân liên tục, ít dồn trọng lượng lên khớp | Yên xe đủ cao để chân duỗi gần hết |
| Bơi và đi bộ dưới nước | Áp lực nước hỗ trợ máu trở về, chân không phải chịu trọng lượng | Hợp với người thừa cân hoặc đau khớp |
| Nâng tạ nặng, rặn giữ hơi | Làm tăng mạnh áp lực trong ổ bụng | Nếu vẫn tập thì giảm mức tạ, thở ra khi gắng sức |
| Chạy đường dài trên nền cứng | Tăng tải lên chân trong thời gian dài | Nên hỏi bác sĩ trước nếu chân đang có triệu chứng rõ |
| Xông hơi, ngâm chân nước rất nóng | Nhiệt cao làm mạch giãn thêm và tăng cảm giác nặng chân | Hạn chế, nhất là khi chân đang phù |
Những lỗi thường gặp khi vận động
Nhóm lỗi hay gặp nhất đến từ việc hiểu sai giữa nghỉ ngơi và bất động. Nhiều người sau khi biết mình bị suy tĩnh mạch liền giảm hẳn việc đi lại vì sợ bệnh nặng thêm, nhưng ngồi yên nhiều giờ chính là tình huống khiến máu ứ lại lâu nhất trong ngày.
Các lỗi khác thường gặp gồm:
- Đứng yên tại chỗ thay vì đi lại. Đứng lâu một chỗ gây ứ máu tương tự như ngồi lâu, nên người làm nghề phải đứng nhiều cần tranh thủ bước đi vài phút mỗi giờ.
- Chỉ tập vào cuối tuần. Dồn toàn bộ thời lượng vào một buổi vừa nặng cho chân vừa không duy trì được lợi ích trong suốt tuần.
- Cố đi cho đủ thời gian khi chân đã đau tăng. Đau tăng lên trong lúc đi là tín hiệu cần giảm cường độ, thay vì cố hoàn thành thời gian đã đặt ra.
- Ngâm chân nước nóng để đỡ mỏi sau khi đi bộ. Nhiệt cao có thể làm mạch giãn thêm, và khiến cảm giác nặng chân rõ hơn.
Vớ áp lực có cần mang khi đi bộ không?
Với người đã được chỉ định mang vớ áp lực, sử dụng trong lúc đi bộ là phù hợp nếu nằm trong hướng dẫn của bác sĩ. Vớ tạo áp lực từ bên ngoài lên cẳng chân, trong khi vận động huy động cơ cẳng chân để hỗ trợ dòng máu trở về.
Trang hướng dẫn điều trị của NHS mô tả vớ áp lực hoạt động bằng cách tạo áp lực lên phần dưới cẳng chân, giúp cải thiện lưu thông máu và hỗ trợ giảm sưng cùng cảm giác đau. Cũng theo tài liệu này, vớ thường được mang vào ban ngày và tháo ra khi đi ngủ. Người chưa từng được khám và chưa có chỉ định nên được đánh giá trước, bởi mức áp lực và loại vớ cần chọn theo tình trạng cụ thể, và có những trường hợp cần thận trọng khi dùng vớ.
Khi nào nên dừng tập và đi khám?
Cần dừng vận động và liên hệ bác sĩ khi xuất hiện những dấu hiệu sau:
- Đau chân tăng lên rõ rệt, không giảm sau khi nghỉ và gác chân
- Một bên chân sưng to lên nhanh, nóng và đau khi bóp vào bắp chân
- Vùng da quanh cổ chân đổi màu sẫm, dày lên, hoặc xuất hiện vết loét
- Tĩnh mạch nổi trở nên cứng, đỏ và đau khi chạm
- Chảy máu từ một búi tĩnh mạch giãn
- Khó thở hoặc đau ngực xuất hiện cùng với sưng chân
NHS khuyến cáo người có suy giãn tĩnh mạch nên đi khám khi có các triệu chứng như đau, ngứa hoặc sưng ở chân. Các dấu hiệu cần đi khám sớm được trình bày cụ thể hơn tại Dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch chân và thời điểm nên đi khám.
Trường hợp nào cần đánh giá trước khi bắt đầu?
Một số tình huống nên được khám và đánh giá trước khi tăng mức vận động, thay vì tự bắt đầu ở nhà:
- Chân đang có vết loét, vùng da đổi màu sẫm hoặc dày cứng quanh cổ chân
- Một bên chân sưng nhiều hơn hẳn bên còn lại
- Đang mang thai và có triệu chứng nặng chân tăng dần, tình huống được đề cập cụ thể tại Bà bầu bị giãn tĩnh mạch chân: dấu hiệu, nguyên nhân và hướng xử lý an toàn
- Có bệnh tim, bệnh động mạch chi dưới hoặc đái tháo đường có biến chứng bàn chân
- Từng có huyết khối tĩnh mạch sâu
Việc đánh giá thường bắt đầu bằng thăm khám kết hợp siêu âm Doppler để xác định đoạn tĩnh mạch có dòng trào ngược và mức độ ảnh hưởng. Thông tin về phương pháp này được trình bày tại Siêu âm Doppler tĩnh mạch là gì, khi nào cần thực hiện
Câu hỏi thường gặp
Đi bộ nhiều có làm giãn tĩnh mạch nặng thêm không?
Đi bộ đều đặn với cường độ vừa không nằm trong nhóm việc cần tránh. NHS xếp vận động đều đặn như đi bộ vào nhóm biện pháp nên làm, còn nhóm cần hạn chế là đứng yên hoặc ngồi yên kéo dài. Nếu chân đau tăng lên trong lúc đi thì cần giảm cường độ và đi khám để tìm nguyên nhân.
Buổi sáng hay buổi tối đi bộ tốt hơn?
Chưa có căn cứ để khẳng định một thời điểm tốt hơn thời điểm còn lại. Điều thực tế hơn là chọn khung giờ duy trì được đều đặn, và nếu chân thường phù về chiều thì đi bộ buổi sáng cùng với mang vớ áp lực từ sớm sẽ dễ chịu hơn.
Đang mang vớ áp lực có cần đi bộ nữa không?
Vớ áp lực và vận động hỗ trợ theo hai cách khác nhau nên không thay thế cho nhau. Vớ tạo áp lực từ bên ngoài, còn đi bộ huy động khối cơ cẳng chân đẩy máu về, và cả hai đều nằm trong nhóm biện pháp tự chăm sóc.
Chạy bộ có được không?
NHS nêu chạy cùng với đi bộ trong ví dụ về vận động đều đặn. Với người đã có triệu chứng rõ hoặc có thay đổi da vùng cổ chân, nên hỏi ý kiến bác sĩ về cường độ và mặt sân trước khi duy trì chạy đường dài.
Sau khi đi bộ chân bị nặng hơn thì xử lý thế nào?
Có thể nghỉ và gác chân lên cao, đồng thời xem lại cường độ của buổi đi bộ vừa rồi. Nếu tình trạng nặng chân sau vận động lặp lại nhiều lần hoặc kèm sưng một bên, cần đi khám thay vì tự giảm dần vận động.
Người đã can thiệp tĩnh mạch có được đi bộ không?
Vận động sớm ở mức nhẹ thường nằm trong hướng dẫn sau một số thủ thuật tĩnh mạch, nhưng thời điểm bắt đầu và mức độ vận động phụ thuộc vào phương pháp đã thực hiện và tình trạng cụ thể. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trực tiếp điều trị.
Kết luận
Người suy giãn tĩnh mạch chân đi bộ được, và duy trì vận động đều đặn nằm trong nhóm biện pháp tự chăm sóc được các hướng dẫn dành cho người bệnh khuyến khích. Điều cần tránh là đứng yên hoặc ngồi yên kéo dài, chứ không phải bản thân việc đi lại.
Mốc 150 phút cường độ vừa mỗi tuần là tham chiếu chung cho người trưởng thành, không phải phác đồ áp cho mọi người bệnh, nên mức khởi đầu và tốc độ tăng cần điều chỉnh theo tình trạng chân của từng người. Vớ áp lực, khi đã được chỉ định, nên được mang trong lúc đi bộ vì đó là lúc nó hỗ trợ rõ nhất.
Cần dừng tập và đi khám khi đau chân tăng lên không giảm khi nghỉ, khi một bên chân sưng nhanh kèm nóng đau, khi vùng da cổ chân đổi màu hoặc xuất hiện vết loét, và khi có chảy máu từ búi tĩnh mạch giãn. Vận động là biện pháp hỗ trợ giúp chân dễ chịu hơn trong sinh hoạt hằng ngày, còn việc xử lý đoạn tĩnh mạch có dòng trào ngược vẫn cần được đánh giá và chỉ định riêng sau thăm khám.
Tài liệu tham khảo
- Varicose veins — NHS
Nội dung được rà soát lần gần nhất tháng 9 năm 2026. Bài viết cung cấp thông tin y khoa tổng quát, không thay thế thăm khám và chỉ định của bác sĩ. Mức vận động phù hợp cần được xác định sau khi khám và đánh giá tình trạng tĩnh mạch của từng người.
