ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN (Sở Y tế Phú Yên, 25/4/2019). Chuyên khoa Ngoại – Lồng ngực mạch máu, công tác tại Bệnh viện Chợ Rẫy, có kinh nghiệm điều trị các trường hợp suy tĩnh mạch nặng độ C5–C6, loét chân lâu lành và tổn thương phức tạp.
Hai người cùng được chẩn đoán suy giãn tĩnh mạch vẫn có thể được tư vấn hai hướng điều trị khác nhau, vì vị trí dòng trào ngược, đặc điểm đoạn mạch, mức độ bệnh và tình trạng của mỗi người không giống nhau. Hiện có các phương pháp như laser nội mạch, tiêm xơ tạo bọt, đốt sóng cao tần và phẫu thuật, mỗi phương pháp có cách tiếp cận và phạm vi sử dụng khác nhau. Việc lựa chọn dựa trên đặc điểm đoạn tĩnh mạch bị suy, kết quả siêu âm, triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người.
Trả lời nhanh: Không có một phương pháp điều trị suy giãn tĩnh mạch phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn không chỉ dựa vào tên phương pháp mà còn dựa trên vị trí và đặc điểm đoạn tĩnh mạch bị suy, mức độ dòng trào ngược, triệu chứng, tiền sử điều trị và bệnh nền. Siêu âm Doppler là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá, nhưng quyết định điều trị vẫn cần kết hợp với kết quả thăm khám và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Cơ chế và vị trí gây suy giãn tĩnh mạch
Suy giãn tĩnh mạch liên quan đến tình trạng suy giảm chức năng của các van một chiều bên trong lòng tĩnh mạch. Khi van không còn đóng kín, máu có thể chảy ngược xuống và ứ lại ở chân, làm tăng áp lực trong lòng mạch và khiến thành mạch giãn ra theo thời gian.
Phần tĩnh mạch nổi trên da thường là biểu hiện của bệnh, trong khi dòng trào ngược có thể bắt nguồn từ những tĩnh mạch lớn hơn ở sâu, phổ biến là tĩnh mạch hiển lớn hoặc hiển bé. Vì vậy, trước khi lựa chọn phương pháp điều trị, cần xác định đoạn tĩnh mạch đang có dòng trào ngược thay vì chỉ dựa vào phần mạch nhìn thấy trên da.
Mức độ bệnh thường được mô tả bằng phân độ CEAP, từ C1 với các biểu hiện tĩnh mạch nhỏ dưới da đến C6 là loét tĩnh mạch đang hoạt động. Phân độ CEAP giúp mô tả biểu hiện và mức độ bệnh, nhưng không tự quyết định phương pháp điều trị. Bác sĩ còn dựa vào kết quả siêu âm, đặc điểm giải phẫu và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Các phương pháp điều trị suy giãn tĩnh mạch hiện nay
Laser nội mạch (EVLA)
Laser nội mạch (EVLA) là kỹ thuật sử dụng năng lượng nhiệt để xử lý tĩnh mạch bị suy. Bác sĩ đưa sợi laser vào trong lòng tĩnh mạch dưới hướng dẫn của siêu âm, sau đó sử dụng năng lượng laser làm tổn thương thành mạch để đoạn tĩnh mạch này đóng lại, từ đó loại bỏ dòng trào ngược qua đoạn mạch.
Với kỹ thuật nội mạch, một trong những yếu tố cần đánh giá là khả năng đưa dụng cụ vào và di chuyển dọc theo đoạn tĩnh mạch cần điều trị. Kỹ thuật nội mạch bằng nhiệt thường được cân nhắc khi tĩnh mạch hiển có dòng trào ngược và đặc điểm đoạn mạch phù hợp với việc đưa dụng cụ vào lòng mạch. Việc lựa chọn còn phụ thuộc vào mức độ bệnh (C2 theo phân độ CEAP) và các yếu tố khác trên siêu âm cũng như thăm khám.
Xơ hóa tĩnh mạch suy dưới hướng dẫn siêu âm (UGFS)
Xơ hóa tĩnh mạch suy dưới hướng dẫn siêu âm (UGFS) sử dụng thuốc gây xơ ở dạng bọt, được tiêm vào tĩnh mạch dưới hướng dẫn của siêu âm. Thuốc tác động lên thành mạch, tạo phản ứng xơ hóa khiến đoạn tĩnh mạch được điều trị dần đóng lại. Nhờ đặc điểm này, UGFS có thể được cân nhắc trong một số trường hợp mà việc đưa dụng cụ vào lòng mạch gặp khó khăn, tùy vào đặc điểm đoạn mạch cần xử lý.
Phẫu thuật
Phẫu thuật xử lý trực tiếp đoạn tĩnh mạch bị suy bằng cách rút bỏ hoặc thắt lại qua đường rạch da. Phương pháp này vẫn có thể được cân nhắc trong một số trường hợp mà các kỹ thuật ít xâm lấn không phù hợp hoặc không phải lựa chọn ưu tiên.
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi kỹ thuật nội mạch gặp khó khăn, chẳng hạn đoạn mạch quá lớn, quá nông, có đặc điểm giải phẫu bất thường hoặc có tổn thương phức tạp cần được xử lý trong cùng một cuộc mổ.
Đốt sóng cao tần (RFA)
Đốt sóng cao tần là một kỹ thuật nội mạch dùng nhiệt khác, theo nguyên lý gần với laser nội mạch, cũng nhằm đóng đoạn tĩnh mạch bị suy.
Bác sĩ dựa vào đâu để chọn phương pháp?
American Family Physician nhấn mạnh rằng lựa chọn điều trị giãn tĩnh mạch phụ thuộc vào đặc điểm của từng người bệnh. Phương pháp điều trị vì vậy không được lựa chọn chỉ dựa trên tên kỹ thuật, mà dựa trên nhiều yếu tố được đánh giá cùng nhau.
- Xác định đoạn tĩnh mạch có dòng trào ngược. Siêu âm Doppler cho biết đoạn tĩnh mạch nào đang có dòng trào ngược và mức độ ra sao; theo American Family Physician, dòng trào ngược kéo dài trên khoảng 0,5 giây trên siêu âm được xem là có ý nghĩa.
- Đánh giá vị trí, đường kính, hình thái và khả năng tiếp cận của đoạn mạch. Đoạn mạch tương đối thẳng và có đặc điểm phù hợp sẽ thuận lợi hơn cho kỹ thuật nội mạch, trong khi các đoạn ngoằn ngoèo hoặc nhánh phụ nhỏ có thể phù hợp với cách tiếp cận khác..
- Xem xét mức độ triệu chứng và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
- Xem xét tiền sử điều trị, bệnh nền và các yếu tố liên quan của người bệnh.
Dựa trên các thông tin này, bác sĩ có thể lựa chọn một phương pháp hoặc phối hợp nhiều phương pháp để xử lý những đoạn mạch có đặc điểm khác nhau. Siêu âm Doppler cung cấp thông tin quan trọng về hệ tĩnh mạch, nhưng quyết định điều trị vẫn cần kết hợp với thăm khám và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Theo hướng dẫn của NICE về giãn tĩnh mạch, cần “chuyển người có giãn tĩnh mạch kèm triệu chứng đến chuyên khoa mạch máu”, cùng với các trường hợp có thay đổi da do suy tĩnh mạch mạn tính hay loét tĩnh mạch, để đánh giá và cân nhắc can thiệp. Do đó, chỉ định can thiệp và lựa chọn kỹ thuật cần dựa trên đánh giá chuyên môn về tình trạng của từng người bệnh, thay vì chỉ lựa chọn theo tên phương pháp.
Khi nào cần phối hợp nhiều phương pháp?
Trong một số trường hợp, các đoạn tĩnh mạch trên cùng một chân có đặc điểm khác nhau, nên có thể cần những cách tiếp cận khác nhau. Khi đó, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch phối hợp nhiều kỹ thuật để xử lý từng đoạn mạch theo đặc điểm cụ thể.
Việc phối hợp vì vậy phụ thuộc vào đặc điểm giải phẫu và dòng trào ngược của từng người, chứ không phải là yêu cầu cố định đối với một phương pháp nào.
Phản ứng sau can thiệp và dấu hiệu cần đi khám
Sau can thiệp, người bệnh có thể gặp một số phản ứng trong quá trình hồi phục. Một số biểu hiện thường giảm dần theo thời gian, trong khi những dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ kiểm tra.
Một số phản ứng có thể gặp trong quá trình hồi phục:
- Đau nhẹ, căng tức dọc theo đoạn mạch đã can thiệp.
- Bầm tím hoặc đổi màu da tại vùng can thiệp.
- Cảm giác cứng như sợi dây dọc đường tĩnh mạch đã điều trị.
Những dấu hiệu cần liên hệ lại với bác sĩ hoặc cơ sở y tế:
- Một bên chân sưng to lên nhanh, đau bắp chân tăng dần.
- Vùng can thiệp sưng đỏ tăng, đau nhiều lên kèm sốt.
- Chảy máu kéo dài hoặc dịch bất thường tại vị trí can thiệp.
Mỗi phương pháp có thể đi kèm những phản ứng riêng, và hướng dẫn chăm sóc cụ thể sau can thiệp nên theo dặn dò của bác sĩ đã thực hiện thủ thuật.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp nào điều trị suy giãn tĩnh mạch tốt nhất?
Không có một phương pháp phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn dựa trên vị trí và đặc điểm đoạn tĩnh mạch bị suy, khả năng đưa dụng cụ vào lòng mạch, triệu chứng và tình trạng của từng người. Vì vậy, hai người có cùng chẩn đoán vẫn có thể được chỉ định các phương pháp khác nhau.
Có phải cứ suy giãn tĩnh mạch là phải can thiệp không?
Với trường hợp nhẹ, thay đổi lối sống và các biện pháp điều trị bảo tồn có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng. Can thiệp được cân nhắc khi có chỉ định, chẳng hạn triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt, xuất hiện thay đổi da hoặc loét tĩnh mạch.
Siêu âm Doppler có vai trò gì trong việc chọn phương pháp?
Siêu âm Doppler giúp xác định đoạn tĩnh mạch nào đang có dòng trào ngược, mức độ và đặc điểm đoạn mạch. Đây là thông tin quan trọng để lập kế hoạch điều trị, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần dựa trên kết quả thăm khám và tình trạng cụ thể của người bệnh.
Một lần điều trị có xử lý hết được không?
Điều này phụ thuộc vào số lượng, vị trí và đặc điểm của các đoạn tĩnh mạch bị suy. Có trường hợp có thể xử lý trong một kế hoạch điều trị, trong khi những trường hợp có nhiều đoạn mạch với đặc điểm khác nhau có thể cần phối hợp nhiều kỹ thuật hoặc theo dõi và xử lý thêm sau đó.
Kết luận
Không có một phương pháp điều trị suy giãn tĩnh mạch phù hợp cho tất cả mọi người. Laser nội mạch, tiêm xơ tạo bọt và phẫu thuật có cách tiếp cận khác nhau, phù hợp với những đặc điểm đoạn mạch và tình trạng bệnh khác nhau.
Việc lựa chọn dựa trên đặc điểm đoạn tĩnh mạch bị suy, kết quả siêu âm, mức độ triệu chứng và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp nhiều kỹ thuật để xử lý các đoạn mạch có đặc điểm khác nhau. Khi có dấu hiệu suy tĩnh mạch, người bệnh nên được thăm khám và siêu âm Doppler để đánh giá tình trạng cụ thể. Từ những thông tin này, bác sĩ có thể tư vấn hướng điều trị phù hợp với từng trường hợp.
Cập nhật ngày 26/08/2026.
Tài liệu tham khảo
- Varicose veins: diagnosis and management (CG168) — NICE
- Varicose Veins: Diagnosis and Treatment — American Family Physician
