Vớ giãn tĩnh mạch có tác dụng gì, chọn loại nào và dùng sao cho đúng?

ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN (Sở Y tế Phú Yên, 25/4/2019). Chuyên khoa Ngoại – Lồng ngực mạch máu, công tác tại Bệnh viện Chợ Rẫy, có kinh nghiệm điều trị các trường hợp suy tĩnh mạch nặng độ C5–C6, loét chân lâu lành và tổn thương phức tạp.

Vớ giãn tĩnh mạch thường được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát các triệu chứng của suy tĩnh mạch. Tuy nhiên, hiệu quả của vớ phụ thuộc vào độ ép, kích cỡ, cách mang và tình trạng tuần hoàn của từng người. Việc lựa chọn và sử dụng đúng cách giúp vớ phát huy tác dụng, đồng thời hạn chế cảm giác khó chịu khi mang.

Trả lời nhanh: Vớ y khoa tạo áp lực giảm dần từ cổ chân lên trên, hỗ trợ máu tĩnh mạch về tim và giảm ứ đọng, nhờ đó làm dịu cảm giác nặng, mỏi và phù chân. Vớ ép chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng, không phục hồi chức năng của van tĩnh mạch đã suy hoặc làm biến mất đoạn mạch đã giãn. Độ ép phù hợp cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể, đặc biệt ở người có nguy cơ bệnh động mạch chi dưới.

Vớ giãn tĩnh mạch là gì và có tác dụng gì?

Vớ giãn tĩnh mạch, hay vớ ép y khoa, là loại vớ được dệt để tạo áp lực có kiểm soát lên chân. Khác với vớ thông thường, áp lực của vớ ép được phân bố không đồng đều mà giảm dần từ dưới lên: mạnh nhất ở vùng cổ chân và nhẹ hơn khi lên bắp chân, đùi. Cách tạo áp lực này hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch từ chân trở về tim.

Suy giãn tĩnh mạch là tình trạng khá phổ biến. Theo Edinburgh Vein Study, giãn tĩnh mạch được ghi nhận ở khoảng 16% nam giới và 29% nữ giới trưởng thành. Khi các van trong lòng tĩnh mạch suy yếu, một phần máu có thể ứ lại ở chân, làm tăng cảm giác nặng chân và phù. Áp lực từ vớ ép hỗ trợ thành tĩnh mạch, góp phần giảm đường kính lòng mạch và hỗ trợ dòng máu trở về tim. Nhờ đó, người bệnh có thể cảm thấy chân bớt nặng, bớt mỏi và giảm phù, đặc biệt khi phải đứng hoặc ngồi lâu.

Vớ ép chủ yếu hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch và giảm triệu chứng, nhưng không phục hồi chức năng của các van đã suy. Đoạn mạch đã giãn cũng không trở lại bình thường chỉ nhờ mang vớ. Vì vậy, vớ ép nên được xem là một phần trong kế hoạch kiểm soát bệnh, thay vì phương pháp điều trị duy nhất.

Vớ ép có chữa được giãn tĩnh mạch không?

Vớ y khoa là một biện pháp điều trị bảo tồn, giúp giảm các triệu chứng của suy giãn tĩnh mạch nhưng không loại bỏ đoạn tĩnh mạch đang gây trào ngược. Theo hướng dẫn của NICE về giãn tĩnh mạch, “vớ ép không nên được dùng như một phương pháp điều trị giãn tĩnh mạch, trừ khi người bệnh không phù hợp với can thiệp hoặc từ chối can thiệp”.

Theo American Family Physician, vớ ép được xem là “biện pháp bảo tồn giúp giảm triệu chứng, không phải điều trị nguyên nhân của giãn tĩnh mạch”. Với người có dòng trào ngược rõ ở thân tĩnh mạch, hướng xử lý nguyên nhân là can thiệp vào đoạn mạch bị suy, còn vớ ép đóng vai trò hỗ trợ triệu chứng hoặc dùng khi vì lý do nào đó chưa thể can thiệp. Vớ vẫn có vai trò trong việc kiểm soát phù và hỗ trợ người bệnh có loét tĩnh mạch. Tuy nhiên, khi đã có chỉ định điều trị đoạn tĩnh mạch gây trào ngược, vớ ép không thay thế cho phương pháp xử lý phù hợp.

Vai trò của vớ y khoa phụ thuộc vào mức độ bệnh và tình trạng cụ thể của từng người. Ở người có triệu chứng nhẹ, chưa ghi nhận dòng trào ngược đáng kể, vớ ép kết hợp với thay đổi lối sống có thể giúp kiểm soát triệu chứng. Nếu đã có dòng trào ngược rõ, vớ ép vẫn hỗ trợ giảm triệu chứng nhưng người bệnh cần được đánh giá để xác định có cần thêm phương pháp điều trị khác hay không.

Có mấy loại vớ và nên chọn độ ép nào?

Vớ giãn tĩnh mạch được phân loại theo mức áp lực tạo ra ở chân, thường được tính bằng mmHg tại vùng cổ chân. Cách phân loại và khoảng áp lực có thể khác nhau giữa các tiêu chuẩn, vì vậy các mức dưới đây mang tính tham khảo.

• Độ ép nhẹ (áp lực 1): khoảng 14–21 mmHg, có thể được sử dụng trong một số trường hợp có triệu chứng nhẹ.
• Độ ép trung bình (áp lực 2): khoảng 20–30 mmHg, có thể được chỉ định trong một số trường hợp suy tĩnh mạch hoặc giãn tĩnh mạch.
• Độ ép cao (áp lực 3): khoảng 30–40 mmHg, thường được cân nhắc ở những trường hợp cần mức hỗ trợ cao hơn theo đánh giá của bác sĩ.

Ngoài độ ép, vớ còn khác nhau về chiều dài: loại tới gối, tới đùi và loại quần. Trong nhiều trường hợp suy tĩnh mạch chi dưới, vớ tới gối có thể đáp ứng mục đích sử dụng. Tuy nhiên, chiều dài phù hợp còn phụ thuộc vào vị trí triệu chứng, vùng cần tạo áp lực và tình trạng của từng người.

Ai cần thận trọng hoặc không nên dùng vớ y khoa?

Vớ ép tạo áp lực lên chân, vì vậy cần đánh giá tuần hoàn động mạch ở những người có nguy cơ mắc bệnh động mạch chi dưới. Nếu dòng máu động mạch xuống chân bị hạn chế, mức ép không phù hợp có thể ảnh hưởng thêm đến tuần hoàn. Với người cần sử dụng mức ép cao, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp trước khi chỉ định.

Bên cạnh bệnh động mạch, một số tình trạng khác cũng cần thận trọng khi dùng vớ ép:

• Nhiễm trùng da đang tiến triển ở chân.
• Một số bệnh lý thần kinh làm giảm cảm giác, khiến người bệnh khó nhận ra khi vớ ép quá mức.
• Suy tim mất bù.

Việc sử dụng vớ áp lực y khoa cần phù hợp với tình trạng tuần hoàn và bệnh lý đi kèm của từng người. Nếu chưa rõ mình có phù hợp với vớ hay không, đặc biệt khi có bệnh động mạch chi dưới, nên được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng.

Cách chọn size và mang vớ giãn tĩnh mạch đúng

Một chiếc vớ có độ ép phù hợp nhưng sai kích cỡ có thể không tạo được áp lực cần thiết và còn gây khó chịu khi mang. Vớ quá rộng sẽ không đủ độ ép, trong khi vớ quá chật có thể tạo cảm giác bó hoặc hình thành lằn siết. Vì vậy, nên đo chu vi cổ chân, bắp chân và chiều dài chân theo hướng dẫn của nhà sản xuất thay vì chọn size chỉ dựa vào cỡ giày hoặc chiều cao.

Những lưu ý khi mang vớ:

1. Mang vào buổi sáng khi chân chưa phù, lúc chân ở kích thước nhỏ nhất trong ngày, vớ dễ vào đúng vị trí.
2. Mang trong ngày khi phải đứng hoặc ngồi nhiều, và tháo ra khi đi ngủ, trừ khi bác sĩ có chỉ định khác.
3. Kéo đều cho vớ ôm phẳng, không để dồn nếp hay cuộn mép, vì phần cuộn lại tạo một vòng siết chặt gây cản trở dòng máu thay vì hỗ trợ.
4. Thay vớ khi độ đàn hồi giảm rõ, thường sau một thời gian sử dụng và giặt giũ. Thời gian thay cụ thể phụ thuộc vào chất liệu, tần suất sử dụng và hướng dẫn của nhà sản xuất

Nếu trong quá trình sử dụng xuất hiện tê, đau tăng, da đổi màu hoặc bàn chân lạnh, nên tháo vớ và liên hệ với bác sĩ để được kiểm tra mức ép và tình trạng tuần hoàn của chân.

Mang vớ y khoa bao lâu và khi nào cần thêm can thiệp?

Thời gian mang vớ phụ thuộc vào mục đích sử dụng. Khi được dùng để kiểm soát triệu chứng suy tĩnh mạch mạn tính, vớ có thể được sử dụng lâu dài trong sinh hoạt hằng ngày, kết hợp với các biện pháp chăm sóc và thay đổi lối sống phù hợp. Sau can thiệp điều trị giãn tĩnh mạch, thời gian mang vớ thường ngắn hơn và được điều chỉnh theo phương pháp điều trị cũng như tình trạng của từng người.

Nên đi khám nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Triệu chứng vẫn tăng, chân vẫn phù nhiều dù mang vớ đều đặn.
• Thay đổi ở da vùng cổ chân như sẫm màu, chàm hóa, xơ cứng.
• Xuất hiện vết loét ở chân.

Khi xuất hiện những dấu hiệu trên, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler để đánh giá dòng trào ngược và tình trạng các tĩnh mạch. Từ kết quả thăm khám và siêu âm, bác sĩ sẽ cân nhắc có cần điều trị thêm bằng các phương pháp như laser nội mạch hoặc phẫu thuật hay không. Vớ giãn tĩnh mạch vẫn có thể được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng trong quá trình điều trị.

Những sai lầm thường gặp khi dùng vớ ép

1. Tự mua vớ ép mạnh mà chưa đánh giá tuần hoàn động mạch. Với người có bệnh động mạch chi dưới đi kèm mà không biết, một chiếc vớ ép cao có thể làm giảm thêm dòng máu nuôi.
2. Xem vớ ép như cách chữa khỏi và trì hoãn đánh giá bệnh. Khi triệu chứng dịu đi, một số người tin rằng bệnh đã ổn, trong khi dòng trào ngược vẫn tiếp diễn.
3. Chọn sai cỡ, mang vớ đã giãn hết đàn hồi, để vớ cuộn mép, hoặc chỉ mang thất thường nên không đủ tác dụng.
4. Sử dụng sai kích cỡ, độ ép hoặc cách mang có thể làm giảm hiệu quả và gây khó chịu. Khi gặp vấn đề trong quá trình sử dụng, người bệnh nên kiểm tra lại kích cỡ, độ ép và cách mang thay vì tự tăng mức ép.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Vớ giãn tĩnh mạch là một biện pháp hỗ trợ kiểm soát các triệu chứng của bệnh tĩnh mạch. Nhờ tạo áp lực giảm dần từ cổ chân lên trên, vớ hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch trở về tim và giúp giảm cảm giác nặng, mỏi, phù chân. Vai trò của vớ chủ yếu là kiểm soát triệu chứng, không thay thế các phương pháp điều trị nguyên nhân khi có chỉ định.

Khi sử dụng vớ ép, cần lựa chọn đúng độ ép và kích cỡ, đồng thời đánh giá tuần hoàn động mạch trước khi dùng mức ép cao nếu có yếu tố nguy cơ. Nếu triệu chứng không cải thiện dù đã sử dụng vớ phù hợp, hoặc xuất hiện dòng trào ngược rõ, người bệnh nên được thăm khám và siêu âm Doppler để bác sĩ đánh giá tình trạng tĩnh mạch và cân nhắc hướng điều trị tiếp theo.

Cập nhật ngày 26/08/2026.

Tài liệu tham khảo