Suy van tĩnh mạch sâu chi dưới: khác gì suy tĩnh mạch nông?

ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN. Bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, có hơn 10 năm đào tạo và thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ 2015 đến 2018 là bác sĩ nội trú tại Khoa Ngoại Lồng ngực, Phẫu thuật Tim và Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2019 tham gia khóa đào tạo Can thiệp động mạch ngoại biên tại Singapore và bắt đầu công tác tại Khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2023 được cấp bằng Chuyên khoa II. Riêng trong điều trị bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ đã thực hiện hơn 1.800 ca UGFS, hơn 2.000 ca tiêm xơ tĩnh mạch, hơn 1.000 ca EVLA và hơn 500 ca bóc búi, thắt nhánh tĩnh mạch.

Cập nhật tháng 9 năm 2026 — đối chiếu hướng dẫn dành cho người bệnh của NHS về huyết khối tĩnh mạch sâu và bệnh động mạch ngoại biên, MedlinePlus, tổng quan “Prevention and Management of the Post-Thrombotic Syndrome” (2020), đồng thuận về chỉ định vớ áp lực trong bệnh tĩnh mạch (2018) và hướng dẫn thực hành 2025 của Hội Chụp mạch và Can thiệp Tim mạch Hoa Kỳ (SCAI) về bệnh tĩnh mạch mạn tính.

Khi nhắc đến giãn tĩnh mạch chân, nhiều người thường nghĩ đến những đường gân xanh hoặc búi tĩnh mạch nổi dưới da. Tuy nhiên, phần lớn dòng máu từ chân trở về tim lại đi qua hệ tĩnh mạch nằm sâu bên trong các khoang cơ. Hệ này không thể quan sát bằng mắt thường nên suy van tĩnh mạch sâu có thể gây phù, nặng chân hoặc thay đổi da mà bên ngoài chân không có nhiều tĩnh mạch nổi.

Suy van tĩnh mạch sâu cũng có nhiều cơ chế. Van có thể đóng không kín khiến máu chảy ngược, hoặc lòng tĩnh mạch có thể còn hẹp, tắc sau huyết khối tĩnh mạch sâu. Một số trường hợp gặp cả hai tình trạng. Vì mỗi cơ chế có cách xử trí khác nhau, siêu âm Doppler giữ vai trò quan trọng trong quá trình đánh giá.

Trả lời nhanh Suy van tĩnh mạch sâu xảy ra khi van trong tĩnh mạch sâu đóng không kín, khiến máu chảy ngược và làm tăng áp lực trong chân. Người bệnh có thể bị nặng chân, phù về chiều, đau, ngứa hoặc thay đổi da. Siêu âm Doppler giúp xác định suy van, tắc nghẽn tồn dư hay huyết khối mới, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Ba hệ tĩnh mạch của chân và vai trò của hệ tĩnh mạch sâu

Hệ tĩnh mạch chi dưới gồm ba hệ chính: tĩnh mạch nông, tĩnh mạch sâu và tĩnh mạch xuyên.

1. Tĩnh mạch nông nằm dưới da, bao gồm tĩnh mạch hiển lớn, hiển bé cùng các nhánh của chúng. Khi van ở hệ này suy, máu có thể ứ lại và làm các tĩnh mạch giãn ra, nổi rõ trên bề mặt da.
2. Tĩnh mạch sâu nằm dưới lớp mạc, bên trong các khoang cơ và đi cùng với động mạch. Các tĩnh mạch chày, khoeo, đùi tiếp tục nối lên hệ tĩnh mạch chậu. Đây là đường dẫn máu chính từ chân trở về tim.
3. Tĩnh mạch xuyên nằm giữa hai hệ trên, có nhiệm vụ đưa máu từ hệ nông vào hệ sâu. Các van trong tĩnh mạch xuyên giúp kiểm soát hướng di chuyển của dòng máu.

Cả hệ nông và hệ sâu đều có van một chiều và cùng phối hợp với hoạt động co bóp của cơ bắp chân để đưa máu lên trên. Khi van tĩnh mạch nông suy, biểu hiện dễ nhận biết nhất thường là tĩnh mạch giãn, nổi dưới da. Trong khi đó, suy van ở hệ sâu ảnh hưởng đến dòng máu trên đường trở về chính, làm áp lực tĩnh mạch tăng lên khi đứng và đi lại.

Áp lực này kéo dài có thể ảnh hưởng đến các mô xung quanh, dẫn đến phù và thay đổi da. Vì nằm sâu bên trong chân, tổn thương hệ tĩnh mạch sâu có thể tiến triển mà không tạo ra hình ảnh giãn tĩnh mạch rõ ràng.

Suy van hay tắc nghẽn: những tình trạng nào có thể gặp?

Suy van tĩnh mạch sâu không chỉ xuất hiện sau huyết khối. Khi đánh giá một người có triệu chứng phù, nặng chân hoặc thay đổi da, bác sĩ cần xác định cơ chế chính nằm ở van, ở lòng mạch hay cả hai.

Suy van tĩnh mạch sâu nguyên phát

Ở một số người, van tĩnh mạch sâu có thể suy mà không ghi nhận tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu. Tình trạng này thường tiến triển từ từ và có thể xuất hiện cùng suy tĩnh mạch nông.

Tổn thương van sau huyết khối

Huyết khối tĩnh mạch sâu có thể làm tổn thương các lá van nằm trong đoạn tĩnh mạch bị ảnh hưởng. Sau khi huyết khối được cơ thể xử lý, van có thể không còn đóng kín như trước. Khi người bệnh đứng hoặc đi lại, một phần máu có thể chảy ngược xuống dưới thay vì tiếp tục trở về tim.

Đây là một trong những cơ chế dẫn đến hội chứng hậu huyết khối, với các biểu hiện như phù, nặng chân, đau, ngứa và thay đổi da kéo dài sau huyết khối.

Hẹp hoặc tắc tồn dư sau huyết khối

Sau một đợt huyết khối, lòng tĩnh mạch có thể vẫn còn hẹp hoặc bị tắc một phần. Dòng máu từ chân khi đó gặp cản trở trên đường trở về tim.

Cơ thể có thể hình thành thêm các đường tĩnh mạch phụ để đưa máu đi vòng qua đoạn bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, khả năng bù trừ ở mỗi người khác nhau. Tình trạng này tạo ra cơ chế khác với suy van: vấn đề chính nằm ở sự cản trở dòng máu đi lên.

Suy van và tắc nghẽn cùng tồn tại

Một số người có cả tổn thương van và hẹp hoặc tắc tồn dư sau huyết khối. Tổn thương hệ sâu cũng có thể xuất hiện cùng suy tĩnh mạch nông hoặc suy tĩnh mạch xuyên. Khi các yếu tố này cùng tồn tại, áp lực trong hệ tĩnh mạch có thể tăng rõ hơn và triệu chứng thường phức tạp hơn.

Hội chứng hậu huyết khối là gì?

Hội chứng hậu huyết khối là tập hợp các triệu chứng và thay đổi ở chân xuất hiện sau huyết khối tĩnh mạch sâu. Tình trạng này có thể liên quan đến tổn thương van, tắc nghẽn tồn dư hoặc cả hai cơ chế.

Tổng quan năm 2020 ghi nhận hội chứng hậu huyết khối có thể xuất hiện ở khoảng 20 đến 50% người từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu đoạn gần. Mức độ biểu hiện rất khác nhau, từ cảm giác nặng chân và phù nhẹ đến thay đổi da hoặc loét.

Do đó, tiền sử huyết khối là một thông tin quan trọng khi đánh giá suy tĩnh mạch sâu. Tuy nhiên, không phải người từng bị huyết khối đều sẽ xuất hiện suy van, và triệu chứng sau huyết khối cũng có thể liên quan chủ yếu đến tắc nghẽn tồn dư.

Những trường hợp từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu, từng bất động kéo dài sau phẫu thuật hoặc chấn thương, hoặc bị phù một chân kéo dài chưa rõ nguyên nhân có thể cần được đánh giá hệ tĩnh mạch sâu.

Suy tĩnh mạch sâu có biểu hiện gì?

Triệu chứng thường rõ hơn sau nhiều giờ đứng hoặc ngồi và có xu hướng giảm khi nghỉ ngơi, kê cao chân. Người bệnh có thể cảm thấy:

• Nặng hoặc mỏi chân.
• Đau hoặc cảm giác căng tức ở chân.
• Phù, thường rõ hơn vào cuối ngày.
• Ngứa hoặc khó chịu ở vùng da cẳng chân.
• Da quanh cổ chân và phần thấp của cẳng chân sạm màu.
• Da khô, dày hoặc cứng hơn theo thời gian.
• Chàm hoặc tổn thương da kéo dài.
• Loét vùng cổ chân ở giai đoạn tiến triển.

Ở người từng bị huyết khối tĩnh mạch chậu, các tĩnh mạch nông vùng bẹn, bụng dưới hoặc mặt trong đùi đôi khi giãn rõ hơn. Đây có thể là dấu hiệu cơ thể đang sử dụng các đường tĩnh mạch phụ để đưa máu đi vòng qua vùng bị cản trở.

Một khó khăn khi nhận biết suy tĩnh mạch sâu là các biểu hiện trên không chỉ xuất hiện ở hệ sâu. Suy tĩnh mạch nông giai đoạn tiến triển cũng có thể gây phù, sạm da và loét. Một số tĩnh mạch nông nằm khá sâu nên dù đã suy, chúng vẫn không nổi rõ trên bề mặt da.

Vì thế, chân không có nhiều gân xanh vẫn có thể mắc bệnh lý tĩnh mạch. Ngược lại, chân nổi nhiều tĩnh mạch cũng chưa đủ để kết luận hệ sâu có tổn thương.

Phân biệt suy tĩnh mạch nông và tổn thương hệ sâu

Đặc điểm	Suy tĩnh mạch nông	Tổn thương hệ tĩnh mạch sâu
Vị trí	Tĩnh mạch hiển và các nhánh nằm dưới da	Tĩnh mạch chày, khoeo, đùi, chậu nằm sâu dưới lớp mạc
Cơ chế	Suy van, máu ứ trong hệ nông	Suy van, tổn thương sau huyết khối, hẹp hoặc tắc tồn dư
Dấu hiệu dễ nhận biết	Gân xanh, tĩnh mạch dạng lưới hoặc búi tĩnh mạch nổi	Có thể không có tĩnh mạch nổi rõ
Triệu chứng	Nặng chân, đau, phù; giai đoạn tiến triển có thể thay đổi da	Nặng chân, đau, phù, thay đổi da; có thể gặp sau huyết khối
Tiền sử gợi ý	Gia đình có người giãn tĩnh mạch, thai kỳ, đứng lâu	Từng huyết khối tĩnh mạch sâu, bất động kéo dài, phù một chân kéo dài
Xác định hệ tổn thương	Cần siêu âm Doppler	Cần siêu âm Doppler

Siêu âm Doppler giúp xác định nguyên nhân

Siêu âm Doppler là phương tiện thường được sử dụng đầu tiên khi cần đánh giá hệ tĩnh mạch sâu. Phương pháp này giúp bác sĩ quan sát cấu trúc tĩnh mạch đồng thời đánh giá hướng di chuyển của dòng máu. Kết quả thường tập trung vào ba khả năng chính.

Có dòng trào ngược do suy van

Nếu van không đóng kín, máu có thể chảy ngược xuống khi người bệnh đứng hoặc thực hiện các nghiệm pháp phù hợp. Khi đó, bác sĩ sẽ đánh giá vị trí van bị suy, mức độ trào ngược và phạm vi tĩnh mạch bị ảnh hưởng.

Có hẹp hoặc tắc tồn dư sau huyết khối

Siêu âm có thể cho thấy những thay đổi còn lại trong lòng tĩnh mạch sau một đợt huyết khối. Nếu nghi ngờ tổn thương nằm ở vùng tĩnh mạch chậu hoặc tĩnh mạch chủ dưới, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương tiện hình ảnh khác như chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ tĩnh mạch.

Có huyết khối mới

Đây là tình huống cần được phân biệt sớm ở người từng có huyết khối. Một chân đột ngột sưng, đau hoặc thay đổi rõ so với trước cần được kiểm tra để loại trừ huyết khối mới. Tiền sử cũng giúp bác sĩ đọc kết quả chính xác hơn. Thời điểm từng bị huyết khối, vị trí huyết khối, thời gian dùng thuốc kháng đông và diễn biến phù sau đó đều là những thông tin nên được cung cấp khi đi khám.

Điều trị suy van tĩnh mạch sâu như thế nào?

Điều trị suy tĩnh mạch sâu phụ thuộc vào cơ chế gây bệnh và mức độ triệu chứng. Các phương pháp đóng tĩnh mạch như laser nội mạch được sử dụng cho tĩnh mạch nông bị suy, không dùng để đóng hệ tĩnh mạch sâu.

Hiện nay, kiểm soát triệu chứng và giảm áp lực tĩnh mạch vẫn là nền tảng ở phần lớn trường hợp.

Vớ áp lực

Vớ áp lực tạo lực ép phù hợp lên chân, hỗ trợ dòng máu trở về và giúp giảm phù, nặng chân ở một số người bệnh. Vớ không sửa được van đã tổn thương. Loại vớ, mức áp lực và thời gian mang cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể. Đặc biệt, người có nghi ngờ bệnh động mạch chi dưới cần được đánh giá trước khi sử dụng vớ áp lực.

Vận động và kê cao chân

Hoạt động co bóp của cơ bắp chân hỗ trợ đưa máu trở về tim. Đi bộ phù hợp, hạn chế đứng hoặc ngồi bất động trong thời gian dài và kê cao chân khi nghỉ có thể giúp giảm cảm giác nặng chân và phù.

Mức độ vận động cần điều chỉnh theo triệu chứng. Nếu xuất hiện kiểu đau bắp chân lặp lại khi đi bộ và giảm sau khi nghỉ, cần kiểm tra nguyên nhân khác thay vì tự tăng cường vận động.

Chăm sóc da

Khi áp lực tĩnh mạch tăng kéo dài, da vùng cẳng chân có thể khô, sạm và dễ tổn thương. Dưỡng ẩm thường xuyên, hạn chế gãi hoặc làm trầy da và điều trị sớm các vùng chàm giúp giảm nguy cơ hình thành vết thương.

Nếu đã xuất hiện vết loét hoặc vùng da chảy dịch, người bệnh nên được khám để xác định nguyên nhân và hướng chăm sóc phù hợp.

Thuốc kháng đông

Thuốc kháng đông có vai trò trong điều trị và phòng ngừa huyết khối theo từng chỉ định cụ thể. Thuốc không sửa được van đã tổn thương và không dùng thường quy chỉ vì người bệnh có suy van tĩnh mạch sâu. Thời gian sử dụng phụ thuộc vào nguyên nhân huyết khối, nguy cơ tái phát và các yếu tố liên quan. Người bệnh không nên tự ngừng hoặc kéo dài thuốc.

Thuốc hỗ trợ tĩnh mạch

Một số thuốc có thể giúp giảm cảm giác nặng chân hoặc phù ở một số trường hợp. Tuy nhiên, thuốc không phục hồi được van đã tổn thương và không thay thế các biện pháp như vận động, vớ áp lực hoặc chăm sóc da.

Can thiệp nội mạch

Can thiệp nội mạch có thể được cân nhắc ở một số người bệnh có tắc nghẽn tĩnh mạch sâu mạn tính gây triệu chứng, đặc biệt khi tổn thương nằm ở hệ tĩnh mạch chậu hoặc chậu chủ và các biện pháp điều trị bảo tồn chưa mang lại hiệu quả mong muốn.

Hướng dẫn SCAI năm 2025 đưa ra khuyến nghị có điều kiện về nong hoặc đặt stent ở nhóm người bệnh phù hợp với tắc nghẽn tĩnh mạch chậu chủ mạn tính có triệu chứng. Mức độ chắc chắn của bằng chứng hiện còn thấp, do đó lựa chọn can thiệp cần dựa trên vị trí tổn thương, mức độ triệu chứng và đánh giá chuyên khoa.

Với tắc nghẽn sau huyết khối chỉ nằm ở tĩnh mạch đùi hoặc đùi chung, hướng dẫn này chưa đưa ra khuyến nghị do bằng chứng còn hạn chế.

Suy van tĩnh mạch sâu có chữa khỏi không?

Van tĩnh mạch sâu đã bị tổn thương hiện chưa có phương pháp điều trị phổ biến để phục hồi hoàn toàn chức năng van. Vì vậy, điều trị tập trung vào kiểm soát áp lực tĩnh mạch, giảm triệu chứng và bảo vệ da.

Ở người có tắc nghẽn tĩnh mạch chậu phù hợp với can thiệp, xử lý đoạn tắc có thể cải thiện dòng máu trở về và giảm triệu chứng. Với suy van, các biện pháp như vớ áp lực, vận động và chăm sóc da giúp kiểm soát tình trạng trong thời gian dài.

Theo dõi định kỳ giúp bác sĩ đánh giá diễn biến triệu chứng, tình trạng da và những thay đổi trên siêu âm Doppler. Kế hoạch điều trị có thể được điều chỉnh khi xuất hiện triệu chứng mới hoặc tình trạng cũ thay đổi.

Theo dõi tại nhà cần chú ý gì?

Người bệnh nên chú ý đến những thay đổi mới xuất hiện ở chân, đặc biệt khi triệu chứng khác rõ so với thường ngày.

1. Phù tăng dần, da sạm hơn hoặc xuất hiện vùng da nứt, chảy dịch có thể cho thấy tình trạng tĩnh mạch chưa được kiểm soát tốt. Những thay đổi này nên được ghi nhận để trao đổi với bác sĩ trong lần tái khám hoặc đi khám sớm hơn nếu diễn tiến nhanh.
2. Vết thương hoặc loét mới ở vùng cổ chân và cẳng chân cần được đánh giá, nhất là khi vết thương không có dấu hiệu lành.
3. Một chân đột ngột sưng và đau tăng rõ cần được kiểm tra sớm để loại trừ huyết khối mới. Người từng có huyết khối trước đó càng cần chú ý đến thay đổi này.
4. Đau ngực hoặc khó thở xuất hiện đột ngột có thể liên quan đến thuyên tắc phổi và cần được cấp cứu ngay.

Nếu được chỉ định mang vớ áp lực, nên mang vào buổi sáng khi chân chưa phù nhiều và sử dụng đúng kích cỡ, mức áp lực được hướng dẫn. Khi vớ đã giãn hoặc không còn giữ được độ ôm cần thiết, nên kiểm tra lại và thay theo hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Suy van tĩnh mạch sâu có thể liên quan đến huyết khối cũ hoặc xuất hiện nguyên phát, với biểu hiện dễ nhầm với suy tĩnh mạch nông. Siêu âm Doppler giúp xác định nguyên nhân, còn điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, giảm áp lực tĩnh mạch và bảo vệ da; một số trường hợp có tắc nghẽn mạn tính có thể được cân nhắc can thiệp.

---

Tài liệu tham khảo