ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN. Bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, có hơn 10 năm đào tạo và thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ 2015 đến 2018 là bác sĩ nội trú tại Khoa Ngoại Lồng ngực, Phẫu thuật Tim và Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2019 tham gia khóa đào tạo Can thiệp động mạch ngoại biên tại Singapore và bắt đầu công tác tại Khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2023 được cấp bằng Chuyên khoa II. Riêng trong điều trị bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ đã thực hiện hơn 1.800 ca UGFS, hơn 2.000 ca tiêm xơ tĩnh mạch, hơn 1.000 ca EVLA và hơn 500 ca bóc búi, thắt nhánh tĩnh mạch.
Cập nhật tháng 11 năm 2026 — đối chiếu hướng dẫn điều trị giãn tĩnh mạch chi dưới năm 2023 của ba hiệp hội mạch máu và tĩnh mạch Hoa Kỳ, tài liệu dành cho người bệnh của NHS và thử nghiệm EVRA về loét tĩnh mạch.
Khi nhận kết quả siêu âm và được bác sĩ chẩn đoán giãn tĩnh mạch, nhiều người thường đặt câu hỏi liệu bệnh suy giãn tĩnh mạch có thể chữa khỏi được không hay phải sống chung với tình trạng này suốt đời. Để trả lời chính xác, cần làm rõ ý nghĩa của từ “khỏi” trong điều trị suy giãn tĩnh mạch, đồng thời xác định đoạn tĩnh mạch nào đang gặp vấn đề. Bởi khả năng điều trị và kết quả đạt được không giống nhau ở tất cả các hệ tĩnh mạch.
Suy giãn tĩnh mạch có chữa khỏi được không?
Câu trả lời là có, nhưng cần hiểu rằng khả năng điều trị dứt điểm chủ yếu áp dụng với đoạn tĩnh mạch đang bị hư hỏng. Một đoạn tĩnh mạch nông đã hở van và giãn lớn có thể được đóng lại hoặc lấy bỏ bằng các phương pháp can thiệp phù hợp. Sau khi đoạn mạch này được xử lý, máu sẽ chuyển hướng qua những tĩnh mạch còn hoạt động tốt, nhờ đó phần lớn người bệnh có thể cảm nhận chân nhẹ hơn, giảm đau và cải thiện tình trạng phù.
Tuy nhiên, can thiệp không làm thay đổi cơ địa dễ mắc bệnh tĩnh mạch. Theo thời gian, những tĩnh mạch khác vốn chưa có bất thường vẫn có thể giãn ra, khiến các triệu chứng xuất hiện trở lại. Trong khi đó, thuốc và vớ y khoa chủ yếu hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, chứ không thể làm biến mất đoạn tĩnh mạch đã hỏng.
Vì vậy, khi nói suy giãn tĩnh mạch có thể chữa khỏi, cần hiểu theo nghĩa đoạn mạch bị tổn thương đã được xử lý và các triệu chứng liên quan được kiểm soát. Kết quả này không đồng nghĩa với việc chân sẽ không bao giờ xuất hiện thêm tĩnh mạch giãn trong tương lai.
Vì sao đoạn hỏng xử lý được mà cơ địa thì không?
Sự khác biệt giữa khả năng xử lý đoạn tĩnh mạch bị hỏng và yếu tố cơ địa bắt nguồn từ cơ chế hoạt động của hệ thống van tĩnh mạch. Đây là bộ phận giữ vai trò quan trọng trong việc đưa máu từ chân trở về tim, đặc biệt khi cơ thể ở tư thế đứng.
Thông thường, tĩnh mạch ở chân có các van một chiều giúp máu di chuyển theo hướng lên tim. Khi van bị hở, máu có thể chảy ngược xuống mỗi khi đứng, khiến áp lực trong lòng tĩnh mạch tăng lên và kéo dài. Theo thời gian, áp lực này làm thành mạch giãn dần, hình thành những đường gân ngoằn ngoèo có thể nhìn thấy dưới da.
Một tổng quan năm 2022 đăng trên tạp chí của Hội Chụp mạch và Can thiệp Tim mạch Hoa Kỳ đã mô tả những nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Nguy cơ tăng theo tuổi tác và thường gặp ở nữ giới. Bên cạnh đó, người có người thân mắc bệnh, người béo phì, phụ nữ từng mang thai và người có tiền sử huyết khối tĩnh mạch sâu cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao.
Khi can thiệp, bác sĩ tập trung xử lý đoạn tĩnh mạch đang khiến máu chảy ngược. Sau khi đoạn mạch này được đóng lại, dòng máu ngược bị loại bỏ và những triệu chứng do tình trạng trào ngược gây ra có thể cải thiện. Nếu được đóng thành công, đoạn tĩnh mạch thường duy trì kết quả lâu dài. Một nghiên cứu được trích dẫn trong tổng quan trên đã theo dõi người bệnh trong 5 năm sau đốt sóng cao tần và ghi nhận 92% đoạn tĩnh mạch vẫn đóng kín, đồng thời tình trạng triệu chứng được cải thiện trong suốt thời gian theo dõi.
Dù vậy, các yếu tố như tuổi tác, giới tính và di truyền vẫn tồn tại sau điều trị. Những tài liệu tham khảo được sử dụng trong bài không ghi nhận thuốc hoặc phương pháp vận động nào có thể giúp van tĩnh mạch đã hở đóng kín trở lại. Vì thế, ngay cả khi kết quả can thiệp tốt, người bệnh vẫn nên tái khám nếu xuất hiện triệu chứng mới. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến một nhánh tĩnh mạch khác và không nhất thiết đồng nghĩa với thất bại của lần điều trị trước.
Thuốc và vớ có chữa khỏi bệnh không?
Từ cơ chế hình thành bệnh có thể thấy thuốc và vớ y khoa chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng, chứ không xử lý được đoạn tĩnh mạch đã hở van và giãn. Vì vậy, hai phương pháp này có vai trò hỗ trợ trong quá trình điều trị nhưng không thể thay thế can thiệp khi người bệnh có chỉ định phù hợp.
Thuốc tĩnh mạch đường uống thường được nhắc đến gồm nhóm MPFF và chiết xuất Ruscus. Hướng dẫn năm 2023 của ba hiệp hội Hoa Kỳ gợi ý sử dụng thuốc cho một số nhóm người bệnh, bao gồm người chưa phù hợp để can thiệp, người đang chờ điều trị hoặc người vẫn còn triệu chứng sau can thiệp. Ba hiệp hội đưa ra hướng dẫn này là Hội Phẫu thuật Mạch máu Hoa Kỳ, Diễn đàn Tĩnh mạch Hoa Kỳ và Hội Tĩnh mạch và Bạch huyết Hoa Kỳ.
Hướng dẫn cũng dẫn lại tổng quan Cochrane tổng hợp 56 nghiên cứu. Kết quả cho thấy thuốc có thể giúp giảm phù cẳng chân và giảm đau so với giả dược, nhưng gần như không cải thiện chất lượng sống hoặc giúp vết loét lành nhanh hơn. Tác dụng của thuốc chủ yếu được duy trì trong thời gian sử dụng; khi ngừng thuốc, cơ chế gây bệnh vẫn còn nên các triệu chứng có thể xuất hiện trở lại. Người bệnh có thể tham khảo thêm bài phân tích thuốc suy giãn tĩnh mạch có thực sự hiệu quả để hiểu rõ hơn về vai trò của nhóm thuốc này.
Bên cạnh thuốc, vớ y khoa tạo áp lực lên cẳng chân, hỗ trợ giảm sưng và đau trong thời gian mang. Theo NHS, phương pháp này thường được đề nghị khi những cách điều trị khác chưa phù hợp hoặc chưa cần thiết. Tuy nhiên, vớ y khoa không được sử dụng cho người mắc bệnh động mạch chân.
Đối với người có triệu chứng do hở van ở tĩnh mạch nông chính dọc chân và đủ điều kiện can thiệp, hướng dẫn Hoa Kỳ đưa ra khuyến nghị mạnh về việc ưu tiên can thiệp thay vì mang vớ kéo dài. Hướng dẫn cũng cho biết người bệnh không nhất thiết phải thử mang vớ trong 3 tháng trước khi điều trị nếu đã có nhu cầu can thiệp và đáp ứng các tiêu chuẩn phù hợp. Nội dung chi tiết về hướng dẫn sử dụng vớ giãn tĩnh mạch sẽ giúp người bệnh hiểu rõ hơn ai nên mang, lựa chọn loại vớ nào và thời gian sử dụng mỗi ngày.
Can thiệp làm được đến đâu?
Khác với thuốc và vớ y khoa vốn tập trung cải thiện triệu chứng, các phương pháp can thiệp có thể trực tiếp xử lý đoạn tĩnh mạch bị hở van và giãn. Đây là cơ sở để kiểm soát dòng máu chảy ngược và cải thiện những biểu hiện do đoạn mạch tổn thương gây ra.
Hiện nay, can thiệp suy giãn tĩnh mạch gồm nhiều phương pháp. Nhóm kỹ thuật đóng tĩnh mạch từ bên trong bao gồm laser nội tĩnh mạch (EVLA), đốt sóng cao tần, và tiêm xơ bọt dưới hướng dẫn siêu âm (UGFS). Ngoài ra, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật để lấy bỏ tĩnh mạch khi có chỉ định phù hợp.
Đối với tĩnh mạch nông chính bị hở van, hướng dẫn Hoa Kỳ khuyến nghị ưu tiên các phương pháp đóng tĩnh mạch từ bên trong thay vì phẫu thuật thắt và rút bỏ. Phẫu thuật vẫn được cân nhắc khi cơ sở điều trị không có kỹ thuật đóng tĩnh mạch từ bên trong hoặc khi đặc điểm giải phẫu của tĩnh mạch không phù hợp với những phương pháp này.
Trước khi lựa chọn kỹ thuật, bác sĩ cần thực hiện siêu âm Doppler tĩnh mạch ở tư thế đứng để đánh giá chính xác tình trạng tuần hoàn. Kết quả siêu âm giúp xác định đoạn nào đang có dòng máu chảy ngược, phạm vi trào ngược kéo dài đến đâu và hệ tĩnh mạch sâu có bị ảnh hưởng hay không. Dựa trên những thông tin này, bác sĩ mới xây dựng được kế hoạch điều trị phù hợp với từng người.
Do tình trạng tĩnh mạch có thể thay đổi theo thời gian, kết quả siêu âm tại thời điểm chuẩn bị can thiệp thường có giá trị hơn một lần kiểm tra đã thực hiện từ nhiều năm trước. Người bệnh có thể tìm hiểu thêm về siêu âm Doppler mạch máu, bao gồm cách thực hiện và những thời điểm nên kiểm tra.
Một thử nghiệm trên 798 người đã so sánh ba phương pháp gồm laser nội tĩnh mạch, tiêm xơ bọt và phẫu thuật, với thời gian theo dõi đến năm thứ 5. Kết quả cho thấy 31% người thuộc nhóm laser cần tiêm xơ bổ sung ít nhất một lần để xử lý những nhánh tĩnh mạch còn lại. Vì vậy, nếu bác sĩ đề nghị điều trị thêm một số nhánh nhỏ sau đợt can thiệp chính, đây có thể là bước tiếp theo trong kế hoạch đã dự kiến, không nhất thiết là dấu hiệu bệnh tái phát.
Chân đã phù hay loét thì chữa ra sao?
Khi bệnh tiến triển trong thời gian dài, biểu hiện không còn giới hạn ở những đường tĩnh mạch nổi dưới da mà có thể xuất hiện phù cổ chân, thay đổi màu sắc da hoặc loét. Lúc này, mục tiêu điều trị không dừng lại ở việc xử lý các tĩnh mạch giãn mà còn phải kiểm soát áp lực trong hệ tĩnh mạch, hạn chế tổn thương da và giảm nguy cơ hình thành vết loét.
Đối với người đã xuất hiện loét tĩnh mạch, quá trình điều trị thường hướng đến hai mục tiêu liên tiếp: giúp vết loét lành và hạn chế nguy cơ loét tái phát. Theo NHS, phần lớn vết loét tĩnh mạch có thể lành trong vòng 6 tháng nếu được chăm sóc và băng ép bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm. Tuy nhiên, một số vết loét cần nhiều thời gian hơn, và chỉ một tỷ lệ rất nhỏ không lành.
Thử nghiệm EVRA tại Anh được thực hiện trên 450 người bị loét tĩnh mạch nhằm so sánh hai hướng điều trị. Nhóm thứ nhất được băng ép kết hợp đóng tĩnh mạch nông hở van sớm trong vòng 2 tuần, trong khi nhóm còn lại tiếp tục băng ép và chỉ can thiệp sau đó. Kết quả cho thấy nhóm được can thiệp sớm có thời gian lành loét nhanh hơn. Trong những năm tiếp theo, số lần loét tái phát tính theo mỗi năm cũng thấp hơn ở nhóm này. Dù vậy, 28% người đã lành loét vẫn bị loét lại ít nhất một lần trong khoảng 3 đến 4 năm theo dõi.
Những kết quả trên cho thấy, với người từng bị loét tĩnh mạch, “khỏi” có nghĩa là vết loét đã lành và nguy cơ tổn thương tiếp theo được kiểm soát tốt hơn, chứ không đồng nghĩa với việc nguy cơ loét tái phát hoàn toàn biến mất. Vì vậy, NHS khuyến nghị người từng bị loét tĩnh mạch tiếp tục mang vớ áp lực, duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn, kê cao chân khi nghỉ ngơi và bỏ thuốc lá. Người bệnh có thể tham khảo thêm hướng dẫn về cách chăm sóc vết loét cổ chân không lành để hiểu rõ hơn về quá trình chăm sóc và theo dõi.
Nếu vết loét ở cẳng chân kéo dài hơn 2 tuần mà chưa lành, người bệnh nên đi khám sớm thay vì tiếp tục chờ đợi. Tương tự, tình trạng chân sưng tăng dần, da đổi màu lan rộng hoặc tĩnh mạch giãn bị chảy máu đều cần được đánh giá y tế. Đặc biệt, khi tĩnh mạch giãn chảy máu, NHS khuyến nghị liên hệ cơ sở y tế ngay để được xử trí.
Tĩnh mạch sâu khác tĩnh mạch nông ở điểm nào?
Các phương pháp can thiệp chủ yếu được sử dụng để xử lý tĩnh mạch nông. Tuy nhiên, tĩnh mạch nông và tĩnh mạch sâu có vị trí cũng như chức năng khác nhau nên không thể áp dụng cùng một cách điều trị cho cả hai hệ thống.
Tĩnh mạch nông nằm ngay bên dưới da, trong khi tĩnh mạch sâu nằm sâu trong khối cơ và đảm nhiệm phần lớn nhiệm vụ đưa máu từ chân trở về tim. Vì vậy, khi một đoạn tĩnh mạch nông bị hở van và cần đóng lại, dòng máu vẫn có thể lưu thông qua hệ tĩnh mạch sâu còn hoạt động tốt. Ngược lại, tĩnh mạch sâu không thể được đóng lại theo cách áp dụng đối với tĩnh mạch nông.
Tổng quan năm 2022 cho biết các kỹ thuật phẫu thuật sửa van tĩnh mạch sâu khá phức tạp, có tính xâm lấn và hiếm khi được sử dụng. Đối với người bị suy van tĩnh mạch sâu, băng ép và vớ áp lực vẫn là nền tảng điều trị, đặc biệt khi bệnh đã tiến triển nặng.
Tổng quan này cũng đề cập đến dữ liệu cho thấy ở một nhóm người có đồng thời tình trạng hở van nông và sâu, dòng máu chảy ngược trong hệ tĩnh mạch sâu có thể giảm sau khi tĩnh mạch nông được xử lý. Tuy nhiên, khả năng cải thiện còn phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người. Do đó, bác sĩ cần siêu âm để xác định bệnh ảnh hưởng đến hệ tĩnh mạch nào trước khi đánh giá khả năng điều trị. Người bệnh có thể tìm hiểu thêm nội dung suy van tĩnh mạch sâu khác gì suy tĩnh mạch nông để hiểu rõ sự khác biệt giữa hai hệ thống này.
Không chữa thì bệnh có tự khỏi không?
Sau khi tìm hiểu các phương pháp điều trị, một câu hỏi khác cũng thường được đặt ra là liệu suy giãn tĩnh mạch có thể tự cải thiện nếu không can thiệp hay không.
Ngoại trừ tình trạng giãn tĩnh mạch xuất hiện trong thai kỳ, các tài liệu tham khảo được sử dụng trong bài không ghi nhận tĩnh mạch đã giãn có thể tự trở lại trạng thái bình thường. Theo NHS, giãn tĩnh mạch không phải lúc nào cũng cần điều trị ngay, nhưng tình trạng này có thể tiến triển nặng hơn theo thời gian. Quá trình thay đổi thường diễn ra chậm và kéo dài qua nhiều năm, thay vì xuất hiện đột ngột.
Với người chỉ có một vài tĩnh mạch nổi, không đau và không phù, việc theo dõi có thể là lựa chọn phù hợp. Tuy nhiên, khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng hoặc những thay đổi bất thường ở chân, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và tư vấn hướng xử trí.
Riêng giãn tĩnh mạch trong thai kỳ là một ngoại lệ. Theo NHS, những tĩnh mạch giãn xuất hiện khi mang thai thường cải thiện hoặc biến mất sau sinh.
Tĩnh mạch nổi lại sau khi chữa xong thì sao?
Sau khi hoàn tất điều trị, một số người có thể nhận thấy tĩnh mạch nổi trở lại và lo ngại bệnh đã tái phát. Tuy nhiên, biểu hiện này không phải lúc nào cũng xuất phát từ cùng một nguyên nhân, bởi tĩnh mạch nổi sau can thiệp có thể liên quan đến những thay đổi khác nhau trong hệ mạch.
Chẳng hạn, một nhánh tĩnh mạch chưa được xử lý có thể tiếp tục giãn và hiện rõ dưới da. Ngoài ra, đoạn tĩnh mạch đã can thiệp có thể mở lại hoặc bệnh có thể xuất hiện ở một nhánh mạch khác. Để phân biệt những nguyên nhân này, bác sĩ cần xem lại hồ sơ điều trị trước đó và thực hiện siêu âm Doppler để đánh giá tình trạng hiện tại.
Hướng dẫn Hoa Kỳ cũng khuyến nghị kết hợp khám lâm sàng với siêu âm Doppler trước khi tiến hành điều trị lại ở người có tĩnh mạch giãn tái xuất hiện kèm triệu chứng. Nhờ đó, bác sĩ có thể xác định nguồn trào ngược và lựa chọn hướng xử lý phù hợp thay vì chỉ dựa vào biểu hiện tĩnh mạch nổi bên ngoài.
Người bệnh có thể tìm hiểu thêm nội dung suy giãn tĩnh mạch có tái phát không để hiểu rõ nguyên nhân, những dấu hiệu cần theo dõi và cách chăm sóc chân sau can thiệp.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có tĩnh mạch mạng nhện li ti ở chân có cần điều trị để khỏi không?
Tĩnh mạch mạng nhện là những tia mạch nhỏ màu đỏ hoặc tím nằm sát bề mặt da. Theo NHS, biểu hiện này khác với giãn tĩnh mạch và thường không gây nguy hiểm. Nếu không đi kèm cảm giác nặng chân, phù hoặc đau, việc xử lý các tia mạch chủ yếu nhằm cải thiện yếu tố thẩm mỹ.
Tuy nhiên, nếu người bệnh đồng thời có những triệu chứng như nặng chân, đau hoặc phù, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm để kiểm tra hệ thống tĩnh mạch lớn hơn nằm bên dưới. Kết quả này giúp xác định liệu các tia mạch nhỏ có đi kèm tình trạng trào ngược ở những tĩnh mạch lớn hay không.
Đã điều trị xong có phải mang vớ y khoa suốt đời không?
Không có khuyến nghị chung yêu cầu tất cả người bệnh phải mang vớ y khoa suốt đời sau điều trị. Đối với người được đóng tĩnh mạch bằng nhiệt, hướng dẫn Hoa Kỳ gợi ý sử dụng vớ hoặc băng ép trong ít nhất 1 tuần nhằm giảm đau sau thủ thuật.
Về lâu dài, nhu cầu mang vớ phụ thuộc vào triệu chứng còn lại, tình trạng của hệ tĩnh mạch sâu và tiền sử loét chân. Vì vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trong buổi tái khám để xác định thời gian sử dụng phù hợp với tình trạng của mình.
Đang mang thai có nên điều trị dứt điểm tĩnh mạch giãn không?
Theo NHS, các thủ thuật và phẫu thuật điều trị tĩnh mạch thường không được khuyến nghị thực hiện trong thai kỳ. Thay vào đó, vớ áp lực có thể được sử dụng để hỗ trợ giảm cảm giác nặng chân và phù.
Sau khi sinh, người bệnh có thể hẹn bác sĩ kiểm tra lại để đánh giá những tĩnh mạch đã tự cải thiện và những đoạn vẫn còn giãn. Dựa trên kết quả thăm khám lúc này, bác sĩ sẽ trao đổi về khả năng tiếp tục theo dõi hoặc lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.
Kết luận
Suy giãn tĩnh mạch có thể chữa khỏi theo nghĩa những đoạn tĩnh mạch nông bị hở van và giãn đã được đóng lại hoặc lấy bỏ bằng phương pháp phù hợp. Tuy nhiên, kết quả điều trị không đồng nghĩa với việc cơ địa dễ mắc bệnh đã thay đổi, bởi những tĩnh mạch khác vẫn có thể giãn theo thời gian. Trong khi đó, thuốc và vớ y khoa chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng, còn người đã bị loét hoặc có tình trạng hở van tĩnh mạch sâu cần được theo dõi và điều trị lâu dài.
Do đó, khả năng điều trị và mục tiêu đạt được ở mỗi người sẽ phụ thuộc vào hệ tĩnh mạch bị ảnh hưởng, mức độ bệnh và những tổn thương đã xuất hiện. Siêu âm Doppler giúp bác sĩ xác định chính xác tình trạng này, từ đó lựa chọn hướng điều trị và theo dõi phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- NHS — Varicose veins — www.nhs.uk
- NHS — Venous leg ulcer — www.nhs.uk
- Gloviczki P và cộng sự (2024). The 2023 Society for Vascular Surgery, American Venous Forum, and American Vein and Lymphatic Society clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities. Part II. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord 12(1):101670 — pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Attaran RR, Carr JG (2022). Chronic Venous Disease of the Lower Extremities: A State-of-the Art Review. J Soc Cardiovasc Angiogr Interv 2(1):100538 — pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Gohel MS và cộng sự (2020). Long-term Clinical and Cost-effectiveness of Early Endovenous Ablation in Venous Ulceration: A Randomized Clinical Trial. JAMA Surg 155(12):1113–1121 — pmc.ncbi.nlm.nih.gov
