Giãn tĩnh mạch ở trẻ em và thanh thiếu niên: khi nào là bình thường, khi nào cần khám chuyên khoa

ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN. Bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, có hơn 10 năm đào tạo và thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ 2015 đến 2018 là bác sĩ nội trú tại Khoa Ngoại Lồng ngực, Phẫu thuật Tim và Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2019 tham gia khóa đào tạo Can thiệp động mạch ngoại biên tại Singapore và bắt đầu công tác tại Khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2023 được cấp bằng Chuyên khoa II. Riêng trong điều trị bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ đã thực hiện hơn 1.800 ca UGFS, hơn 2.000 ca tiêm xơ tĩnh mạch, hơn 1.000 ca EVLA và hơn 500 ca bóc búi, thắt nhánh tĩnh mạch.

Cập nhật tháng 9 năm 2026 — đối chiếu hướng dẫn dành cho người bệnh của NHS, MedlinePlus, tài liệu của DermNet và trang thông tin của Trung tâm Dị dạng mạch máu, Bệnh viện Nhi Comer (UChicago Medicine) về hội chứng Klippel–Trénaunay.

Những đường gân xanh nhìn thấy trên chân trẻ chưa chắc là dấu hiệu bệnh lý. Ở trẻ có làn da mỏng, ít mô mỡ dưới da hoặc vừa vận động, các tĩnh mạch nông có thể hiện rõ hơn bình thường. Tuy nhiên, giãn tĩnh mạch ở trẻ em vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở thanh thiếu niên, và cần được đánh giá khi tĩnh mạch nổi thành búi, ngoằn ngoèo, chỉ xuất hiện ở một chân hoặc đi kèm đau, sưng và thay đổi kích thước chi.

Trả lời nhanh

Giãn tĩnh mạch ở trẻ em ít gặp hơn so với người trưởng thành. Nhiều trường hợp gân xanh nổi rõ chỉ là tĩnh mạch nông nằm gần bề mặt da, không gây đau và không cần điều trị. Ngược lại, tĩnh mạch nổi thành búi, chân có tĩnh mạch nổi to hơn hoặc dài hơn bên còn lại, trẻ bị đau, nặng chân hay sưng cần được bác sĩ kiểm tra.

Trẻ em có bị giãn tĩnh mạch không?

Giãn tĩnh mạch hình thành khi các van một chiều bên trong tĩnh mạch hoạt động không hiệu quả. Máu vì thế có thể chảy ngược, ứ lại và làm thành tĩnh mạch giãn dần. Các yếu tố nguy cơ thường được NHS đề cập như tuổi cao, thai kỳ, thừa cân, đứng lâu hoặc tiền sử gia đình chủ yếu tích lũy theo thời gian. Vì vậy, bệnh lý suy giãn tĩnh mạch thường gặp ở người trưởng thành hơn trẻ nhỏ.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, những đường gân nổi trên chân có thể thuộc ba nhóm khác nhau. Có trường hợp chỉ là tĩnh mạch nông nhìn thấy qua da. Một số trẻ bắt đầu xuất hiện giãn tĩnh mạch ở trẻ em từ tuổi dậy thì. Ngoài ra, tĩnh mạch nổi bất thường cũng có thể là biểu hiện của dị dạng mạch máu bẩm sinh.

Tĩnh mạch nông hiện rõ, không phải bệnh

Ở trẻ gầy, da mỏng, da sáng màu hoặc vừa chạy nhảy, các tĩnh mạch nông có thể hiện rõ hơn. Những tĩnh mạch này thường chạy tương đối thẳng, nằm phẳng dưới da, xuất hiện ở cả hai chân và không gây đau. Chúng có thể mờ đi khi trẻ nghỉ ngơi hoặc thay đổi tư thế. Biểu hiện này tương tự tình trạng chân nổi gân xanh thường gặp ở người lớn.

Giãn tĩnh mạch xuất hiện sớm

Một số thanh thiếu niên, nhất là trong giai đoạn dậy thì, có thể bắt đầu xuất hiện các tĩnh mạch giãn bất thường. Tĩnh mạch thường ngoằn ngoèo, nổi gồ và có thể sờ thấy thành búi mềm. Vị trí thường gặp là mặt trong đùi hoặc cẳng chân, dọc theo đường đi của tĩnh mạch hiển. Tiền sử gia đình, thay đổi nội tiết và tốc độ tăng trưởng nhanh có thể góp phần thúc đẩy tình trạng này. Về cơ chế, đây là tình trạng tương tự giãn tĩnh mạch ở người lớn nhưng xuất hiện sớm hơn.

Dị dạng mạch máu bẩm sinh

Khác với tình trạng tĩnh mạch giãn dần do van hoạt động kém, dị dạng mạch máu bắt nguồn từ sự phát triển bất thường của mạch máu trong thời kỳ bào thai. Một ví dụ là hội chứng Klippel–Trénaunay, thường liên quan đến bất thường mạch máu, sự phát triển quá mức của một chi và những thay đổi về da. Tĩnh mạch bất thường có thể chưa rõ ngay khi trẻ mới sinh mà dần biểu hiện khi trẻ lớn lên hoặc bắt đầu đi lại.

So sánh các tình trạng thường gặp

Đặc điểm	Tĩnh mạch nông hiện rõ	Giãn tĩnh mạch xuất hiện sớm	Dị dạng mạch máu bẩm sinh
Thời điểm nhận thấy	Có thể thấy ở nhiều độ tuổi, rõ hơn khi trẻ gầy hoặc sau vận động	Thường được nhận ra từ tuổi dậy thì	Một số dấu hiệu có từ khi sinh; tĩnh mạch bất thường có thể rõ dần khi trẻ lớn
Hình dạng	Thẳng, nằm phẳng dưới da	Ngoằn ngoèo, nổi gồ, có thể tạo thành búi	Có thể ngoằn ngoèo, lan rộng hoặc nằm ở vị trí bất thường
Phân bố	Thường xuất hiện ở cả hai chân	Có thể ở một hoặc hai chân	Thường tập trung ở một chi
Kích thước chi	Không làm chân to hoặc dài hơn	Thường không gây thay đổi rõ về kích thước chi	Một chi có thể phát triển lớn hoặc dài hơn bên còn lại
Dấu hiệu trên da	Không có thay đổi da đặc trưng	Không có dấu hiệu da đặc trưng	Có thể đi kèm thay đổi màu da hoặc dấu hiệu mạch máu
Tiền sử gia đình	Không phải yếu tố liên quan chính	Có thể có người thân từng bị giãn tĩnh mạch	Không phải dấu hiệu thường gặp của hội chứng

Dấu hiệu nào nên đưa trẻ đi khám?

Một số dấu hiệu của giãn tĩnh mạch ở trẻ em có thể dễ nhận biết qua hình dạng tĩnh mạch, vị trí xuất hiện và các triệu chứng đi kèm. Tuy nhiên, những biểu hiện này chỉ mang tính gợi ý, không đủ để cha mẹ tự xác định bệnh

1. Tĩnh mạch nổi thành búi, ngoằn ngoèo và gồ lên khỏi mặt da, khác với những đường gân xanh chạy thẳng và phẳng.
2. Tĩnh mạch chỉ nổi rõ ở một chân, đặc biệt khi chân đó có vẻ to hơn hoặc dài hơn bên còn lại. Sự khác biệt về kích thước chi cần được đánh giá trong quá trình khám tổng thể; cha mẹ không nên tự đo và tự kết luận dựa trên một con số nhỏ.
3. Có vùng da màu đỏ tím hoặc sẫm màu, xuất hiện từ khi sinh và nằm trên cùng chi có tĩnh mạch bất thường.
4. Trẻ đau, nặng chân, sưng về chiều, bị chuột rút hoặc ít chạy nhảy hơn vì cảm giác mỏi chân. Ở trẻ nhỏ chưa diễn đạt rõ triệu chứng, biểu hiện có thể là thường xuyên đòi bế hoặc không muốn đi bộ xa.
5. Tĩnh mạch nổi ở mặt ngoài đùi hoặc mặt ngoài cẳng chân, chạy dài từ vùng hông xuống mắt cá. Vị trí này không điển hình cho tình trạng giãn tĩnh mạch thông thường và có thể cần đánh giá thêm.
6. Búi tĩnh mạch chảy máu sau va chạm hoặc vùng da phía trên có vết loét lâu lành. Đây là những biểu hiện cần được kiểm tra sớm.

Dị dạng mạch máu khác giãn tĩnh mạch ở điểm nào?

Hai tình trạng này có thể cùng gây tĩnh mạch nổi trên da nhưng nguyên nhân và cách theo dõi không giống nhau.

Ở giãn tĩnh mạch thông thường, vấn đề chủ yếu liên quan đến hoạt động của các van trong tĩnh mạch. Trong khi đó, dị dạng mạch máu xuất phát từ sự phát triển bất thường của hệ thống mạch máu. Tổn thương có thể lan rộng, liên quan đến mô mềm hoặc xương và thay đổi theo quá trình phát triển của trẻ.

Một số dị dạng mạch máu, đặc biệt trong hội chứng Klippel–Trénaunay, có thể làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu. Những biến chứng khác có thể gặp gồm thuyên tắc phổi, chảy máu, viêm mô tế bào và phù bạch huyết. Tuy nhiên, đây không phải diễn tiến chắc chắn ở mọi trẻ. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào loại tổn thương, vị trí, phạm vi ảnh hưởng và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhi.

Về theo dõi, giãn tĩnh mạch xuất hiện sớm có thể được đánh giá theo cách tương tự người lớn, nhưng vẫn cần cân nhắc tuổi và quá trình tăng trưởng. Dị dạng mạch máu thường cần được theo dõi tại cơ sở có nhiều chuyên khoa phối hợp, vì tình trạng có thể thay đổi theo thời gian. Một báo cáo ca bệnh nhi năm 2025 trên PMC nhấn mạnh vai trò của việc nhận biết sớm, theo dõi có hệ thống và chăm sóc đa chuyên khoa. Đây là nhận định từ một trường hợp cụ thể, không phải kết luận áp dụng cho tất cả trẻ.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Khi nghi ngờ giãn tĩnh mạch ở trẻ em, bác sĩ sẽ khám trực tiếp, hỏi về thời điểm xuất hiện, triệu chứng đi kèm, tiền sử gia đình và quá trình phát triển của chi. Sau đó, bác sĩ lựa chọn phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Trong quá trình thăm khám, siêu âm Doppler mạch máu có thể được chỉ định để đánh giá tình trạng dòng máu và cấu trúc tĩnh mạch. Phương pháp này giúp đánh giá tĩnh mạch nào đang giãn, dòng máu có trào ngược hay không, hệ tĩnh mạch nông và sâu có bất thường không, đồng thời kiểm tra khả năng xuất hiện huyết khối. Nếu nghi ngờ dị dạng mạch máu lan rộng hoặc liên quan đến mô sâu, bác sĩ có thể chỉ định cộng hưởng từ. Phương pháp này giúp xác định phạm vi tổn thương trong mô mềm và xương, những khu vực mà siêu âm không phải lúc nào cũng đánh giá đầy đủ. UChicago Medicine cũng đề cập đến việc kết hợp khám lâm sàng, siêu âm và cộng hưởng từ khi cần đánh giá các tĩnh mạch sâu.

Trước khi đưa trẻ đi khám, cha mẹ có thể chụp lại vùng tĩnh mạch nổi khi trẻ đứng. Tư thế này giúp ghi nhận rõ hơn những tĩnh mạch có thể xẹp bớt khi trẻ nằm trên bàn khám. Ngoài ra, nên ghi lại thời điểm bắt đầu nhận thấy, triệu chứng đi kèm, tiền sử gia đình và mang theo những kết quả khám hoặc siêu âm đã thực hiện trước đó. Không cần tự đo hoặc tự so sánh kích thước hai chân tại nhà.

Nên khám ở đâu?

Với trẻ có biểu hiện nhẹ nhưng chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ khoa nhi có thể là nơi đánh giá ban đầu phù hợp. Nếu thanh thiếu niên có tĩnh mạch giãn, tiền sử gia đình và không có dấu hiệu bất thường về da hoặc kích thước chi, gia đình có thể đưa trẻ đến chuyên khoa phẫu thuật mạch máu để khám và siêu âm Doppler.

Khi trẻ có tĩnh mạch nổi thành búi kèm đau, sưng, thay đổi kích thước chi, dấu hiệu trên da hoặc nghi ngờ dị dạng mạch máu, nên lựa chọn cơ sở có chuyên khoa mạch máu nhi hoặc đơn vị chuyên về dị dạng mạch máu. Tại đây, bác sĩ nhi khoa, chuyên khoa mạch máu, chẩn đoán hình ảnh, da liễu và chỉnh hình có thể phối hợp để đánh giá toàn diện.

Phòng khám chuyên khoa mạch máu như Dr. Vein có thể là nơi thăm khám và siêu âm Doppler ban đầu để xác định tình trạng thuộc nhóm nào. Nếu kết quả cho thấy cần đánh giá chuyên sâu, gia đình sẽ được hướng dẫn đến cơ sở phù hợp.

Điều trị ở trẻ theo nguyên tắc nào?

Điều trị giãn tĩnh mạch ở trẻ em phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí tổn thương, mức độ ảnh hưởng, triệu chứng, tuổi và quá trình phát triển của trẻ. Không phải phương pháp được sử dụng ở người lớn nào cũng phù hợp với trẻ em. Đồng thời, trẻ có tĩnh mạch nổi cũng không phải lúc nào cần điều trị.

1. Theo dõi khi biểu hiện lành tính: Tĩnh mạch nông hiện rõ nhưng không có dấu hiệu bệnh lý thường không cần điều trị. Với tình trạng giãn tĩnh mạch chưa gây triệu chứng, bác sĩ có thể hướng dẫn gia đình theo dõi định kỳ, duy trì vận động phù hợp, hạn chế đứng lâu và kê chân khi nghỉ nếu cần.
2. Điều trị bảo tồn khi có chỉ định: Vớ áp lực hoặc băng ép có thể được sử dụng trong một số trường hợp, đặc biệt khi trẻ có sưng hoặc dị dạng mạch máu. Loại vớ, kích thước và mức áp lực phải được lựa chọn theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự mua vớ dành cho người lớn để sử dụng cho trẻ.
3. Can thiệp khi đã xác định rõ bệnh lý: Tiêm xơ, can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật có thể được cân nhắc ở một số trẻ có tĩnh mạch bất thường gây triệu chứng.

Những phương pháp này cần được thực hiện tại cơ sở có kinh nghiệm và sau khi đánh giá đầy đủ. Bác sĩ cũng phải tính đến việc trẻ còn đang tăng trưởng, vì vậy đây không phải là lựa chọn áp dụng thường quy cho mọi trường hợp.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Gân xanh ở trẻ em thường chỉ là những tĩnh mạch nông hiện rõ qua da. Tuy nhiên, giãn tĩnh mạch ở trẻ em vẫn có thể xuất hiện, đặc biệt từ tuổi dậy thì. Một số trường hợp khác liên quan đến dị dạng mạch máu bẩm sinh và cần được theo dõi riêng.

Tĩnh mạch nổi thành búi, ngoằn ngoèo, chỉ xuất hiện ở một chân, chân có kích thước khác bên còn lại hoặc đi kèm đau, sưng là những dấu hiệu nên đưa trẻ đi khám. Siêu âm Doppler thường được sử dụng để đánh giá ban đầu. Nếu nghi ngờ tổn thương lan rộng hoặc liên quan đến mô sâu, bác sĩ có thể chỉ định thêm cộng hưởng từ. Hướng theo dõi và điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và quá trình phát triển của từng trẻ.

Tài liệu tham khảo