ThS.BS CKII Lê Kim Cao
Chứng chỉ hành nghề số 002974/PY-CCHN. Bác sĩ chuyên sâu về Phẫu thuật Mạch máu, có hơn 10 năm đào tạo và thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Từ 2015 đến 2018 là bác sĩ nội trú tại Khoa Ngoại Lồng ngực, Phẫu thuật Tim và Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2019 tham gia khóa đào tạo Can thiệp động mạch ngoại biên tại Singapore và bắt đầu công tác tại Khoa Phẫu thuật Mạch máu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 2023 được cấp bằng Chuyên khoa II. Riêng trong điều trị bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ đã thực hiện hơn 1.800 ca UGFS, hơn 2.000 ca tiêm xơ tĩnh mạch, hơn 1.000 ca EVLA và hơn 500 ca bóc búi, thắt nhánh tĩnh mạch.
Cập nhật tháng 9 năm 2026 — đối chiếu hướng dẫn dành cho người bệnh của NHS và MedlinePlus về vớ áp lực, đồng thuận quốc tế 2018 về chỉ định vớ y khoa trong bệnh tĩnh mạch, và hướng dẫn thực hành 2022–2023 của Hội Phẫu thuật Mạch máu Hoa Kỳ (SVS) cùng Diễn đàn Tĩnh mạch Hoa Kỳ (AVF).
Vớ giãn tĩnh mạch, hay vớ áp lực y khoa, thường được sử dụng để giảm nặng chân, phù và những khó chịu do bệnh lý tĩnh mạch gây ra. Tuy nhiên, không phải ai có tĩnh mạch nổi trên chân cũng cần mang vớ, và thời gian sử dụng cũng không giống nhau ở tất cả trường hợp. Người đang có triệu chứng nhưng chưa điều trị, người vừa thực hiện thủ thuật tĩnh mạch, người có hội chứng hậu huyết khối hay phụ nữ mang thai có thể có chỉ định khác nhau.
Vì vậy, trước khi quyết định mang vớ trong bao lâu, cần xác định lý do sử dụng và tình trạng tĩnh mạch hiện tại. Từ đó mới có thể lựa chọn thời gian mang trong ngày cũng như thời gian tiếp tục sử dụng phù hợp.
Vớ áp lực giúp gì cho người bị giãn tĩnh mạch?
Vớ áp lực tạo lực ép từ bên ngoài lên chân. Lực ép thường cao nhất ở vùng cổ chân và giảm dần khi đi lên phía bắp chân hoặc đùi. Cách phân bố áp lực này hỗ trợ máu tĩnh mạch trở về tim và hạn chế tình trạng ứ máu ở chân, đặc biệt trong thời gian đứng hoặc ngồi lâu. MedlinePlus ghi nhận vớ áp lực giúp cải thiện dòng máu ở chân và có thể làm giảm tình trạng sưng, đau hoặc khó chịu.
Hiệu quả kiểm soát triệu chứng thường rõ trong thời gian đang mang vớ và có thể giảm sau khi tháo.
Tuy nhiên, vớ không làm van tĩnh mạch đã suy hoạt động trở lại bình thường và cũng không loại bỏ dòng máu trào ngược. Vì vậy, vớ chủ yếu hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và tuần hoàn tĩnh mạch. Nếu tình trạng suy van gây triệu chứng kéo dài, bác sĩ vẫn cần đánh giá nguyên nhân để xác định người bệnh có cần thêm phương pháp điều trị khác hay không.
Trường hợp nào nên sử dụng vớ giãn tĩnh mạch?
Chỉ định mang vớ thường dựa trên triệu chứng, tình trạng hệ tĩnh mạch và mục đích sử dụng. Chỉ nhìn thấy gân xanh hoặc các tĩnh mạch nhỏ dưới da chưa đủ để xác định có cần mang vớ hằng ngày hay không.
Người có triệu chứng do bệnh tĩnh mạch
Vớ thường được cân nhắc khi bệnh lý tĩnh mạch gây ra các triệu chứng như nặng chân, mỏi chân, phù quanh mắt cá vào cuối ngày, chuột rút hoặc cảm giác khó chịu tăng lên khi đứng lâu. Những triệu chứng này có thể giảm khi nghỉ ngơi hoặc kê cao chân.
Nếu chưa thực hiện can thiệp, người bệnh có thể sử dụng vớ để kiểm soát triệu chứng trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nếu tình trạng nặng chân, phù hoặc đau vẫn kéo dài hay ngày càng rõ, nên khám lại để đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tăng thời gian mang vớ.
Người vừa thực hiện thủ thuật tĩnh mạch
Sau một số phương pháp như tiêm xơ, can thiệp nội tĩnh mạch hoặc xử lý búi tĩnh mạch giãn, bác sĩ có thể yêu cầu mang vớ trong một khoảng thời gian nhất định. Trong trường hợp này, vớ được sử dụng như một phần của quá trình chăm sóc sau thủ thuật chứ không phải để điều trị lâu dài.
Thời gian mang phụ thuộc vào phương pháp đã thực hiện và tình trạng hồi phục của chân. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự kéo dài thời gian sử dụng hoặc ngừng sớm.
Người có bệnh tĩnh mạch mạn tính kèm thay đổi ở chân
Hội chứng hậu huyết khối, thay đổi sắc tố hoặc xơ cứng da vùng cẳng chân và tiền sử loét tĩnh mạch đã lành là những tình trạng có thể cần sử dụng vớ trong thời gian dài hơn. Khi đó, vớ không chỉ giúp giảm cảm giác nặng chân mà còn hỗ trợ kiểm soát phù và hạn chế tình trạng tổn thương da tái diễn. Đồng thuận quốc tế về vớ áp lực năm 2018 liệt kê bệnh tĩnh mạch mạn tính, hội chứng hậu huyết khối và các tình trạng liên quan đến loét tĩnh mạch trong những trường hợp có thể sử dụng vớ áp lực.
Thời gian sử dụng ở nhóm này cần được điều chỉnh theo tình trạng thực tế của chân. Nếu triệu chứng thay đổi hoặc xuất hiện tổn thương mới, người bệnh nên được đánh giá lại thay vì tự duy trì cùng một loại vớ trong thời gian dài.
Phụ nữ mang thai có triệu chứng ở chân
Trong thai kỳ, những thay đổi về tuần hoàn và áp lực trong ổ bụng có thể khiến tĩnh mạch chân giãn rõ hơn hoặc làm tình trạng phù tăng lên. NHS ghi nhận giãn tĩnh mạch có thể xuất hiện hoặc rõ hơn trong thai kỳ và các biện pháp như mang vớ giãn tĩnh mạch có thể giúp giảm triệu chứng.
Tuy nhiên, thai phụ không nên tự mua loại vớ có mức áp lực cao và sử dụng khi chưa được đánh giá. Bác sĩ cần xác định nguyên nhân của tình trạng phù hoặc đau chân trước khi tư vấn loại vớ phù hợp, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện rõ ở một bên chân.
Nếu được chỉ định mang vớ, thai phụ thường sử dụng vào ban ngày, từ buổi sáng đến trước khi đi ngủ. Thời gian tiếp tục mang trong suốt thai kỳ phụ thuộc vào triệu chứng và đánh giá của bác sĩ, không có một mốc số tháng cố định áp dụng cho tất cả trường hợp. Sau sinh, nếu tình trạng phù hoặc nặng chân vẫn kéo dài, nên khám lại để xác định có cần tiếp tục sử dụng hay không.
Người chỉ có tĩnh mạch mạng nhện hoặc tĩnh mạch dạng lưới
Những tĩnh mạch nhỏ dạng mạng nhện hoặc dạng lưới có thể nhìn thấy rõ trên da nhưng không phải lúc nào cũng gây triệu chứng. Nếu chân không nặng, không phù và không có cảm giác khó chịu, người bệnh có thể không cần mang vớ hằng ngày.
Những trường hợp cần được đánh giá trước khi mang vớ
Vớ giãn tĩnh mạch tạo lực ép lên chân nên không phù hợp với một số tình trạng nhất định. Đặc biệt, người có vấn đề về tuần hoàn động mạch hoặc tổn thương da cần được đánh giá trước để tránh sử dụng loại vớ không phù hợp. Đồng thuận quốc tế về vớ áp lực năm 2018 lưu ý cần đánh giá tình trạng động mạch trước khi sử dụng vớ áp lực ở những trường hợp có nguy cơ bệnh động mạch.
Một số trường hợp cần thăm khám trước khi tự mang vớ gồm:
- Người có dấu hiệu gợi ý bệnh động mạch chi dưới, chẳng hạn đau bắp chân khi đi bộ và giảm khi nghỉ, chân lạnh hoặc tuần hoàn ở bàn chân giảm.
- Người bị bệnh thần kinh ngoại biên làm giảm cảm giác ở bàn chân, khó nhận biết tình trạng chèn ép quá mức.
- Người đang có viêm, nhiễm trùng hoặc tổn thương da chưa lành ở chân.
- Người mới xuất hiện phù một bên chân, đặc biệt khi kèm đau, nóng hoặc đỏ. Những biểu hiện này cần được đánh giá để loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu trước khi sử dụng vớ.
Trong quá trình mang vớ, nếu chân xuất hiện tê bì, lạnh, tím, đau tăng hoặc cảm giác chèn ép bất thường, nên tháo vớ và đi khám để xác định nguyên nhân.
Nên mang vớ giãn tĩnh mạch bao nhiêu giờ mỗi ngày?
Với người được chỉ định mang vớ vào ban ngày, thời điểm sử dụng thường bắt đầu từ buổi sáng và kết thúc trước khi đi ngủ. Không có một giờ cố định phù hợp với tất cả mọi người, bởi thời gian mang còn phụ thuộc vào lý do sử dụng và hướng dẫn của bác sĩ.
Buổi sáng là thời điểm phù hợp vì sau một đêm nằm, chân thường ít phù hơn so với cuối ngày. Khi mang vớ trước khi bắt đầu đứng và đi lại, lực ép của vớ có thể giúp hạn chế lượng dịch tiếp tục tích tụ ở chân trong ngày. Nếu đợi đến khi chân đã phù nhiều mới mang, người bệnh có thể gặp khó khăn khi kéo vớ lên và cảm thấy chật hơn. Vì vậy, với người cần mang vớ hằng ngày, nên chuẩn bị và mang vớ khi chân còn tương đối ít phù.
Thông thường, vớ được tháo trước khi ngủ. Khi nằm, tác động của trọng lực lên dòng máu ở chân giảm đáng kể nên nhu cầu tạo lực ép cũng khác so với ban ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt có thể có hướng dẫn sử dụng khác từ bác sĩ.
Cần mang vớ trong bao lâu và khi nào có thể ngừng?
Không có một mốc thời gian chung tính theo tháng cho tất cả người sử dụng vớ. Thời gian tiếp tục mang phụ thuộc vào nguyên nhân khiến người bệnh cần vớ và mục tiêu của việc sử dụng.
Mang vớ để kiểm soát triệu chứng khi chưa điều trị nguyên nhân
Nếu vớ được sử dụng để giảm nặng chân, phù hoặc khó chịu do bệnh tĩnh mạch chưa được can thiệp, người bệnh có thể tiếp tục mang khi vớ vẫn giúp kiểm soát tốt triệu chứng. Tuy nhiên, sử dụng vớ giãn tĩnh mạch trong thời gian dài không đồng nghĩa với việc người bệnh không cần đánh giá lại tình trạng tĩnh mạch. Khi triệu chứng không cải thiện, tăng dần, xuất hiện đau hoặc phù nhiều hơn, hoặc hiệu quả của vớ không còn như trước, nên đi khám lại để xác định nguyên nhân và xem xét hướng điều trị phù hợp.
Với những trường hợp có suy van tĩnh mạch gây triệu chứng và phù hợp để điều trị nguyên nhân, bác sĩ có thể trao đổi về các phương pháp can thiệp thay vì chỉ tiếp tục sử dụng vớ trong thời gian dài.
Mang vớ sau thủ thuật tĩnh mạch
Sau một số thủ thuật, vớ thường được sử dụng trong thời gian ngắn hơn, có thể tính bằng vài ngày hoặc vài tuần tùy phương pháp. Bác sĩ thực hiện thủ thuật sẽ hướng dẫn thời gian cụ thể dựa trên kỹ thuật đã thực hiện và tình trạng hồi phục của chân.
Người bệnh không nên tự kéo dài thời gian mang với suy nghĩ mang lâu hơn sẽ tốt hơn. Ngược lại, cũng không nên tự tháo vớ sớm khi chưa đến thời điểm được hướng dẫn.
Mang vớ khi có hội chứng hậu huyết khối hoặc tổn thương da
Người có hội chứng hậu huyết khối, thay đổi da do bệnh tĩnh mạch hoặc tiền sử loét tĩnh mạch đã lành có thể cần sử dụng vớ lâu dài để kiểm soát phù và bảo vệ vùng da đã tổn thương. Đồng thuận quốc tế về vớ áp lực năm 2018 ghi nhận vai trò của vớ áp lực trong kiểm soát triệu chứng ở bệnh tĩnh mạch mạn tính và một số tình trạng hậu huyết khối.
Trong những trường hợp này, thời gian mang vớ cần được xem xét theo diễn biến của bệnh. Khi tình trạng chân thay đổi, xuất hiện phù nhiều hơn, đau hoặc tổn thương da mới, người bệnh nên được khám lại.
Mang vớ trong thai kỳ
Nếu bác sĩ chỉ định mang vớ trong thai kỳ, thai phụ thường sử dụng vào ban ngày và tháo trước khi ngủ. Thời gian tiếp tục mang phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và diễn biến trong thai kỳ, không có một số tháng cố định cho tất cả trường hợp.
Sau sinh, nếu tình trạng phù, nặng chân hoặc khó chịu vẫn còn, thai phụ nên được đánh giá lại trước khi quyết định tiếp tục sử dụng vớ trong thời gian dài.
Thời gian sử dụng vớ giãn tĩnh mạch theo từng trường hợp
| Trường hợp | Thời gian sử dụng | Khi nào nên đánh giá lại |
| Kiểm soát triệu chứng khi chưa can thiệp | Có thể kéo dài nếu vớ vẫn giúp kiểm soát triệu chứng | Khi triệu chứng không cải thiện, tăng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu mới |
| Sau thủ thuật tĩnh mạch | Thường từ vài ngày đến vài tuần, theo chỉ định | Theo lịch tái khám hoặc khi xuất hiện bất thường |
| Hội chứng hậu huyết khối, thay đổi da hoặc loét tĩnh mạch đã lành | Có thể cần sử dụng lâu dài | Khi tình trạng chân thay đổi hoặc xuất hiện tổn thương mới |
| Thai kỳ | Theo triệu chứng và chỉ định của bác sĩ, thường mang vào ban ngày | Sau sinh nếu triệu chứng vẫn còn |
Cách mang vớ áp lực đúng để đạt hiệu quả
Chọn đúng kích thước và mức áp lực
Kích thước vớ nên được lựa chọn dựa trên số đo của chân theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhân viên y tế, thay vì chọn theo cỡ giày hoặc cỡ quần áo. Mức áp lực cũng cần phù hợp với tình trạng tĩnh mạch và mục đích sử dụng.
Không nên tự chọn loại có mức áp lực cao hơn với suy nghĩ lực ép càng mạnh thì hiệu quả càng tốt. Vớ quá chật có thể gây khó chịu và khiến người bệnh khó duy trì sử dụng.
Mang vớ vào buổi sáng
Nên mang vớ khi chân còn ít phù, thường là vào buổi sáng trước khi bắt đầu đứng và đi lại nhiều (MedlinePlus, 2024). Nếu chân đã phù rõ, người bệnh có thể nghỉ ngơi và kê cao chân một lúc trước khi mang để thao tác dễ hơn.
Không để vớ bị gấp hoặc cuộn
Khi mang, cần kéo vớ đều từ cổ chân lên phía trên và dàn phẳng trên chân. Không nên để vớ gấp hoặc cuộn thành một vòng quanh chân vì phần mép bị cuộn có thể tạo áp lực tập trung tại một vị trí.
Nếu gặp khó khăn khi mang, người bệnh có thể sử dụng găng tay chống trượt hoặc dụng cụ hỗ trợ thay vì kéo mạnh làm vớ biến dạng.
Theo dõi phản ứng của chân
Sau khi mang vớ giãn tĩnh mạch, nếu chân bị tê, tím, lạnh hoặc đau tăng bất thường, người bệnh nên tháo vớ và đi khám. Những biểu hiện này không nên được bỏ qua chỉ để tiếp tục mang đủ thời gian trong ngày.
Khi vớ đã bị giãn hoặc mất độ đàn hồi, lực ép cũng có thể không còn phù hợp. Người dùng nên thay vớ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nên chọn vớ tới gối hay tới đùi?
Vớ tới gối thường được sử dụng trong nhiều trường hợp bệnh lý tĩnh mạch chi dưới vì phần lớn triệu chứng liên quan đến tình trạng ứ máu ở vùng từ cổ chân lên bắp chân. Loại vớ này cũng dễ mang và thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định vớ tới đùi hoặc quần áp lực nếu tình trạng phù hoặc tổn thương tĩnh mạch liên quan đến vùng cao hơn đầu gối, hoặc khi cần sử dụng loại vớ này sau một số thủ thuật.
Tuy nhiên, khi một bên chân đột ngột sưng hoặc đau ở vùng bắp chân hay đùi, không nên tự cho rằng cần đổi sang loại vớ dài hơn. Những biểu hiện này có thể liên quan đến huyết khối tĩnh mạch sâu, đặc biệt khi đi kèm nóng, đỏ hoặc cảm giác căng tức. Người bệnh cần được thăm khám để loại trừ huyết khối trước khi tự sử dụng vớ tới đùi.
Với người đã được xác định phù hợp để mang vớ tới đùi, cần chọn đúng kích thước và đảm bảo phần mép vớ nằm đúng vị trí. Nếu vớ thường xuyên bị tụt xuống, phần mép có thể cuộn lại và tạo áp lực tập trung quanh đùi. Khi đó, nên kiểm tra lại kích thước và kiểu vớ thay vì tiếp tục sử dụng trong tình trạng không phù hợp.
Mang vớ có cần vận động trong ngày?
Vớ trị giãn tĩnh mạch hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch nhưng không thay thế cho vận động. Khi đi lại hoặc gấp duỗi cổ chân, cơ bắp chân co lại và hỗ trợ đẩy máu tĩnh mạch trở về tim. Vì vậy, người phải đứng hoặc ngồi lâu nên thay đổi tư thế và đi lại trong ngày thay vì giữ nguyên một tư thế trong nhiều giờ.
Khi có thời gian nghỉ, người bệnh có thể kê cao chân nếu cảm thấy nặng hoặc phù. Việc kết hợp mang vớ với vận động phù hợp giúp hỗ trợ tuần hoàn tốt hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Mang vớ giãn tĩnh mạch có chữa khỏi bệnh không?
Không. Vớ áp lực giúp hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch trở về tim và kiểm soát triệu chứng trong thời gian mang, nhưng không phục hồi van tĩnh mạch đã suy. Nếu tình trạng suy van gây triệu chứng kéo dài, bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân để xác định hướng điều trị phù hợp. Đồng thuận quốc tế về vớ áp lực năm 2018 nhấn mạnh vai trò của vớ trong kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ điều trị, thay vì sửa chữa tình trạng suy van tĩnh mạch.
Ngừng mang vớ một thời gian rồi mang lại có được không?
Có thể, nhưng cách xử trí còn phụ thuộc vào lý do ban đầu khiến người bệnh cần mang vớ. Nếu vớ được sử dụng để kiểm soát triệu chứng, nặng chân hoặc phù có thể xuất hiện trở lại sau khi ngừng.
Nếu triệu chứng trở nên rõ hơn hoặc thay đổi so với trước, người bệnh nên khám lại thay vì chỉ tiếp tục mang vớ theo cách cũ.
Có thể tự mua vớ mà không cần đi khám không?
Không nên tự chọn vớ chỉ dựa vào cảm giác nặng chân hoặc việc nhìn thấy tĩnh mạch nổi. Vớ có nhiều kích thước và mức áp lực khác nhau, trong khi một số tình trạng về động mạch hoặc những bất thường cấp tính ở chân cần được loại trừ trước khi sử dụng.
Thăm khám giúp xác định nguyên nhân của triệu chứng, mức độ bệnh và loại vớ phù hợp với tình trạng cụ thể.
Khi nào cần tháo vớ và đi khám?
Nếu sau khi mang vớ xuất hiện tê bì, chân lạnh hoặc tím, đau tăng hoặc cảm giác chèn ép bất thường, người bệnh nên tháo vớ và đi khám. Một chân đột ngột sưng, đau hoặc nóng đỏ, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện ở bắp chân hoặc đùi, cũng cần được đánh giá sớm để loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu. Nếu tình trạng này đi kèm khó thở đột ngột hoặc đau ngực, cần được cấp cứu ngay.
Kết luận
Vớ giãn tĩnh mạch giúp kiểm soát các triệu chứng như nặng chân và phù nhưng không thay thế việc đánh giá nguyên nhân gây suy tĩnh mạch. Thời gian mang phụ thuộc vào lý do sử dụng, tình trạng bệnh và đáp ứng của mỗi người. Nếu triệu chứng thay đổi, không còn được kiểm soát tốt hoặc xuất hiện sưng đau bất thường ở một bên chân, người bệnh nên được thăm khám lại thay vì tự kéo dài thời gian sử dụng vớ.
Tài liệu tham khảo
- Varicose veins — NHS. Vớ áp lực trong điều trị giãn tĩnh mạch; cần kiểm tra tuần hoàn động mạch trước khi kê.
- Compression stockings — MedlinePlus, Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ. Cách mang, thời điểm mang và tháo, chăm sóc vớ.
- Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: An evidence-based consensus statement — PubMed Central, 2018. Chỉ định vớ y khoa theo từng tình huống bệnh tĩnh mạch.
- The 2022 SVS, AVF and AVLS clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities — Part I — PubMed.
- Deep vein thrombosis — NHS. Dấu hiệu cần loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu.
